دینار تراولی هم رسید / دینار عراق را با ریال ارزان بخرید!

به گزارش بانک اول ، چند هفته پیش بود که خبر «دلارهای تراولی» در بازار ایران حسابی سر و صدا به پا کرد؛ روشی که در آن با استفاده از اسکناس‌های درشت، می‌شد دلار را ارزان‌تر از نرخ معمول خرید. حالا به نظر می‌رسد بازار کشور همسایه، عراق، صحنه یک ماجرای مشابه اما با کمی تفاوت شده است.

شنیده‌های تازه حکایت از آن دارد که در عراق، اگر اسکناس ریال ایران پرداخت کنید، می‌توانید دینار را با قیمتی پایین‌تر از نرخ معمول خریداری کنید. هرچند حجم دقیق این معاملات هنوز مشخص نیست، اما همین طرح موضوع کافی است تا بار دیگر نقش پول ملی ایران را در مبادلات مرزی و غیررسمی زیر ذره‌بین ببرد.

در این گزارش به سراغ سیدکمال سیدعلی، معاون ارزی اسبق بانک مرکزی رفته‌ایم تا برایمان توضیح دهد این ماجرا از چه قرار است.

چرا دینار عراق ارزانتر فروخته می‌شود؟

سیدعلی در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز ریشه این پدیده را در ساختار تجاری ایران با کشورهای همسایه می‌داند:

«تا زمانی که صادرات و واردات ایران با کشورهایی مثل افغانستان و عراق می‌تواند با ریال انجام شود، طبیعی است که پول ملی ایران در این مبادلات اثرگذار باشد و نقش ایفا کند.»

به گفته این کارشناس ارزی، فروش ارزان‌تر دینار در مقابل ریال به سه عامل اصلی بستگی دارد:

• نوع کالا و نحوه تسویه مبادلات دو کشور

• صرفه اقتصادی معامله با ریال در مقایسه با دلار

• شرایط بازار و سیستم صرافی‌ها در کشور عراق

سیدعلی تأکید می‌کند نباید این معاملات را عجیب یا غیرمنتظره دانست:

«رفت‌وآمد مسافران میان ایران و عراق زیاد است و تجارت قابل توجهی نیز میان دو کشور جریان دارد. صرافی‌ها و فعالان بازار عراق به این موضوع توجه می‌کنند که ارز را با چه نرخی عرضه کنند تا برای مشتریانی که قصد خرج کردن ریال در ایران را دارند، مقرون‌به‌صرفه باشد.»

به عبارت ساده‌تر، اگر شما در عراق ریال داشته باشید و بخواهید آن را خرج کنید، صرافی‌های عراقی برای جلب رضایت شما ممکن است دینار را با تخفیف نسبی به شما بفروشند.

عاملی که تقاضا برای ریال ایجاد می‌کند

معاون اسبق بانک مرکزی به یک واقعیت اقتصادی مهم هم اشاره می‌کند:

«در سال‌های گذشته معمولاً تراز تجاری ایران با کشورهایی نظیر عراق به گونه‌ای بوده که صادرات ایران به این کشورها بیشتر از واردات از آنها بوده است. همین موضوع می‌تواند باعث شود در برخی بازارهای مرزی تقاضا برای ریال وجود داشته باشد.»

یعنی چون ایران بیشتر کالا صادر می‌کند تا وارد، در آن سوی مرزها انباشتی از ریال وجود دارد که باید به نوعی تسویه شود.

هشدار مهم

اما همه ماجرا به این شیرینی و سادگی نیست. سیدعلی یک خط قرمز هم مشخص می‌کند:

«اگر اختلاف قیمت میان این معاملات زیاد باشد، احتمال شکل‌گیری رانت نیز وجود دارد. در چنین شرایطی لازم است موضوع توسط نهادهای نظارتی بررسی شود.»

پیشنهاد او این است که بانک مرکزی ایران و عراق باید این موضوع را از نظر کارشناسی بررسی کنند تا مشخص شود:

• این معاملات بر چه اساسی انجام می‌شود؟

• آیا صرفاً ریشه تجاری دارد؟

• یا عوامل دیگری در آن دخیل است؟

 تهدید یا فرصت؟

سیدعلی در پایان جمع‌بندی روشنی ارائه می‌دهد:

• سناریوی اول (وضعیت مطلوب): اگر این مبادلات صرفاً ناشی از تجارت و نیازهای واقعی بازار باشد، موضوع قابل بررسی و مدیریت است.

• سناریوی دوم (وضعیت نامطلوب): اگر اختلاف قیمت‌ها قابل توجه شود، ممکن است به ایجاد رانت یا اختلال در بازار ارز منجر شود. در آن صورت، باید برای مدیریت این موضوع اقدام کرد.

به عبارت دیگر، داستان قیمت دینار عراق با ریال امروز هنوز به نقطه پایان نرسیده است. باید دید نهادهای نظارتی چه واکنشی نشان می‌دهند و آیا این معاملات در مسیر تجاری باقی می‌مانند یا به سمت رانت و سوداگری منحرف می‌شوند.