واردات خودروهای کارکرده آزاد شد / آیا قیمت ها کاهش می یابد؟

به گزارش بانک اول، موضوع واردات خودروهای کارکرده دوباره به یکی از مهم ترین بحث های بازار خودرو ایران تبدیل شده است. پس از سال ها محدودیت و چند مرحله تصویب مقررات، مسیر ثبت سفارش خودروهای دست دوم خارجی وارد مرحله اجرایی تازه ای شده است.

هدف اعلام شده از این سیاست، افزایش تنوع خودرو، بیشتر شدن عرضه و کمک به ایجاد رقابت در بازار است. اما سوال اصلی خریداران چیز دیگری است: آیا ورود خودروهای کارکرده خارجی واقعا باعث کاهش قیمت خودرو در ایران می شود؟

پاسخ کوتاه این است که افزایش عرضه می تواند فشار رقابتی ایجاد کند، اما کاهش قیمت قطعی نیست. تعداد خودروهای وارد شده، نرخ ارز، تعرفه گمرکی، هزینه حمل، خدمات پس از فروش و سرعت ترخیص همگی مشخص می کنند که این سیاست در عمل چه تاثیری روی بازار خواهد داشت.

آخرین وضعیت واردات خودروهای کارکرده چیست؟

در ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، سامانه جامع تجارت رویه جدید ثبت سفارش واردات خودروهای کارکرده از محل ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو را فعال کرد و همزمان فهرست کدهای تعرفه مجاز نیز اعلام شد.

طبق این اطلاعیه، شرکت های واردکننده برای ثبت سفارش باید کارت بازرگانی فعال داشته باشند و تامین ارز نیز از محل «ارز خود» یا «ارز دیگران» انجام شود. شرکت واردکننده باید تاییدیه تامین قطعات یدکی و ارائه خدمات پس از فروش را نیز از وزارت صمت دریافت کند.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بین «تصویب امکان واردات» و «رسیدن خودرو به بازار» تفاوت وجود دارد. بعد از ثبت سفارش، مراحل مربوط به ارز، مجوزهای فنی، استاندارد، محیط زیست، حمل، گمرک و ترخیص نیز باید طی شوند.

بنابراین خبر آزاد شدن واردات را نباید به معنی ورود فوری تعداد زیادی خودرو به نمایشگاه ها دانست.

چه کسانی می توانند خودروی کارکرده وارد کنند؟

قانون و آیین نامه واردات خودروهای کارکرده امکان حضور اشخاص حقیقی و شرکت های واردکننده را در نظر گرفته است. وزارت صمت نیز در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد اشخاص حقیقی می توانند در چارچوب ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو برای واردات خودروی کارکرده اقدام کنند؛ البته اصالت خودرو، سرقتی نبودن آن و دریافت تاییدیه های قانونی باید احراز شود.

با این حال باید به یک تفاوت مهم توجه کرد.

رویه ای که در ۱۶ شهریور ۱۴۰۵ به صورت مشخص در سامانه جامع تجارت فعال شده، شرایط ثبت سفارش شرکت های واردکننده را تشریح می کند و برای آنها داشتن کارت بازرگانی فعال الزامی است.

بنابراین یک فرد عادی نباید تصور کند واردات خودرو کارکرده اکنون به سادگی خرید خودرو از خارج و ورود آن با کد ملی است. مسیر اجرایی اشخاص حقیقی، شرکت های تجاری و ایرانیان مقیم خارج از کشور شرایط متفاوتی دارد و پیش از خرید خودرو در خارج باید آخرین ضوابط همان مسیر بررسی شود.

چه خودروهایی برای واردات کارکرده مجاز هستند؟

یکی از اصلی ترین محدودیت ها مربوط به سن خودرو است.

بر اساس اطلاعیه اجرایی ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، سن خودروی مورد ثبت سفارش باید بیشتر از ۳ سال و کمتر از ۵ سال باشد و در آن اطلاعیه برای سال ۱۴۰۵ خودروهای دارای سال ساخت ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ مجاز اعلام شدند.

فهرست تعرفه ای اعلام شده نیز شامل ۲۱ کد تعرفه است و انواع مختلفی از خودروهای:

• بنزینی
• هیبریدی
• دیزلی
• تمام برقی

را پوشش می دهد. در دسته های اعلام شده برای خودروهای احتراقی، بازه های حجمی تا ۲۵۰۰ سی سی نیز در فهرست دیده می شود.

فقط سن و نوع موتور کافی نیست. خودرو باید مجوزهای فنی مورد نیاز را دریافت کند و تایید سازمان حفاظت محیط زیست و دفتر صنایع خودرو وزارت صمت نیز جزو الزامات ثبت سفارش اعلام شده است. شرکت واردکننده همچنین باید امکان تامین قطعه و خدمات پس از فروش را اثبات کند.

به همین دلیل ممکن است یک خودرو از نظر سال ساخت مناسب باشد اما به دلیل نداشتن تاییدیه های لازم امکان ثبت سفارش آن وجود نداشته باشد.

قیمت خودرو کارکرده وارداتی چگونه تعیین می شود؟

این تصور که چون خودرو در خارج از کشور کارکرده و ارزان است، در ایران نیز با همان اختلاف قیمت عرضه خواهد شد، دقیق نیست.

قیمت نهایی یک خودروی وارداتی از چند بخش تشکیل می شود:

• قیمت خرید خودرو در کشور مبدا
• نرخ ارز
• هزینه حمل و بیمه
• حقوق ورودی و تعرفه گمرکی
• مالیات و عوارض قانونی
• هزینه های بندر و ترخیص
• شماره گذاری
• هزینه خدمات و شبکه فروش

به همین دلیل ممکن است یک خودرو در بازار خارجی قیمت بسیار جذابی داشته باشد اما پس از اضافه شدن هزینه های واردات، اختلاف قیمت آن با نمونه های موجود در ایران کمتر شود.

نرخ ارز نیز عامل بسیار مهمی است. حتی اگر قیمت ارزی خودرو ثابت بماند، افزایش هزینه تامین ارز می تواند بخش مهمی از مزیت قیمتی خودروی کارکرده را از بین ببرد.

تاثیر واردات خودروهای کارکرده بر بازار خودرو ایران

مهم ترین اثر مستقیم واردات، افزایش عرضه و تنوع انتخاب است.

ورود خودروهای سه تا پنج ساله می تواند گزینه های بیشتری را در اختیار افرادی قرار دهد که به دنبال خودرو خارجی هستند اما توانایی خرید نمونه صفر کیلومتر را ندارند. همچنین ورود مدل های بیشتر می تواند رقابت را در بخش خودروهای وارداتی و بعضی خودروهای مونتاژی افزایش دهد.

برخی فعالان بازار نیز انتظار دارند افزایش عرضه باعث کاهش حاشیه قیمتی بعضی خودروهای وارداتی شود. در مقابل، تحلیل های محتاطانه تر تاکید می کنند که میزان اثرگذاری به تعداد واقعی خودروهایی بستگی دارد که در نهایت از گمرک خارج شده و به بازار عرضه می شوند.

برای مثال اگر ثبت سفارش های زیادی صادر شود اما خودروها به دلیل مشکلات ارزی، استاندارد یا ترخیص وارد بازار نشوند، تاثیر آنها روی عرضه واقعی محدود خواهد بود.

بنابراین تعداد «مجوزها» به تنهایی معیار مناسبی نیست؛ تعداد خودروهای ترخیص شده و عرضه شده به مصرف کننده اهمیت بیشتری دارد.

آیا واردات خودروهای کارکرده باعث کاهش قیمت می شود؟

از نظر اقتصادی، افزایش عرضه می تواند فشار تقاضا را کاهش دهد و رقابت بیشتری ایجاد کند؛ بنابراین واردات گسترده و مستمر خودروهای کارکرده می تواند روی قیمت بعضی بخش های بازار اثر کاهشی داشته باشد.

اما نمی توان گفت آزاد شدن واردات به تنهایی باعث کاهش عمومی و قطعی قیمت خودرو می شود.

چهار عامل در این زمینه اهمیت بیشتری دارند:

1. حجم واقعی واردات: هرچه تعداد خودروهای عرضه شده بیشتر باشد، اثر آن بر بازار محسوس تر خواهد بود.
2. نرخ ارز: افزایش نرخ ارز می تواند هزینه واردات را بالا ببرد و بخشی از اثر افزایش عرضه را خنثی کند.
3. تعرفه و هزینه های جانبی: حقوق ورودی و سایر هزینه ها مستقیما روی قیمت نهایی خودرو تاثیر دارند.
4. تداوم واردات: ورود محدود و مقطعی تاثیر متفاوتی با یک جریان پایدار و قابل پیش بینی دارد.

به همین دلیل منابع تحلیلی نیز درباره مقدار کاهش قیمت عدد قطعی ارائه نمی کنند و اثر نهایی را وابسته به حجم واردات، سرعت ترخیص و هزینه نهایی خودرو می دانند.

کدام بخش بازار بیشتر تحت تاثیر قرار می گیرد؟

اگر خودروهای کارکرده خارجی با تعداد قابل توجه و قیمت رقابتی وارد شوند، احتمالا اولین بخش تحت تاثیر، بازار خودروهای وارداتی چند سال کارکرده خواهد بود؛ زیرا گزینه های تازه مستقیما با این خودروها رقابت می کنند.

بخش بعدی می تواند بعضی خودروهای مونتاژی باشد که در محدوده قیمتی مشابه خودروهای خارجی سه تا پنج ساله قرار دارند. افزایش گزینه های خرید می تواند خریدار را بین یک خودروی مونتاژی صفر و یک خودروی خارجی کارکرده قرار دهد.

در چنین شرایطی، خریدار باید علاوه بر قیمت به صفر یا کارکرده بودن خودرو، شرایط فروش، گارانتی و دسترسی به خدمات پس از فروش نیز توجه کند. 

اثر روی خودروهای اقتصادی داخلی مستقیم نیست و به قیمت نهایی خودروهای وارداتی و حجم عرضه بستگی دارد. به همین دلیل انتظار اثر یکسان روی تمام خودروهای بازار منطقی نیست.

قبل از خرید خودروی کارکرده وارداتی به چه نکاتی توجه کنیم؟

ارزان تر بودن قیمت خرید نباید تنها معیار انتخاب باشد. خودروی وارداتی کارکرده سابقه استفاده در کشور دیگری داشته و بررسی وضعیت واقعی آن اهمیت زیادی دارد.

قبل از خرید بهتر است اصالت کیلومتر، سوابق تصادف، شماره شاسی، وضعیت موتور و گیربکس، امکان تامین قطعات و شبکه خدمات پس از فروش بررسی شود. همچنین وجود یک برند معروف به تنهایی تضمین نمی کند قطعات همان مدل به راحتی در ایران پیدا شود.

از طرف دیگر، مقررات واردات خودرو ممکن است با بخشنامه های جدید اصلاح شوند؛ بنابراین اگر قصد واردات مستقیم دارید، 

جمع بندی

اجرایی شدن واردات خودروهای کارکرده می تواند تنوع بازار را افزایش دهد و در صورت ورود تعداد کافی خودرو، رقابت بیشتری در بازار خودروهای وارداتی و مونتاژی ایجاد کند. اما کاهش قیمت نتیجه ای قطعی و فوری نیست.

اثر واقعی این سیاست زمانی مشخص می شود که خودروهای ثبت سفارش شده به تعداد قابل توجه ترخیص و وارد بازار شوند. نرخ ارز، تعرفه، هزینه واردات و استمرار عرضه نیز تعیین می کنند خودروهای کارکرده خارجی تا چه اندازه بتوانند قیمت های فعلی بازار را تحت فشار قرار دهند.