قانون مالیات بر سوداگری و سفته بازی در مسکن، خودرو، طلا و ارز چگونه است؟

به گزارش بانک اول در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۴۰۴، دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، قانون «مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» (که در ادبیات اقتصادی به عنوان مالیات بر عایدی سرمایه یا CGT شناخته می‌شود) را رسماً برای اجرا ابلاغ کرد. این قانونِ سرنوشت‌ساز که در ۸ تیر ۱۴۰۴ توسط مجلس شورای اسلامی تصویب و در ۳۱ تیر همان سال به تأیید نهایی شورای نگهبان رسید، بزرگ‌ترین و عمیق‌ترین تحول ساختاری را در نظام مالیاتی و بانکی ایران رقم زده است.

هدف کلیدی این ابلاغیه ۲۸ ماده‌ای، مهار جریان‌های دلالی و کنترل فعالیت‌های سوداگرانه در بازارهای غیرمولد یعنی مسکن، خودرو، طلا، ارز و رمزارز است. بررسی مفاد دقیق قانون نشان می‌دهد که به دلیل پیش‌بینی معافیت‌های بسیار گسترده برای نیازهای مصرفی، بیش از ۹۵ درصد خانوارهای ایرانی و مردم عادی اصلاً تحت تأثیر این مالیات قرار نخواهند گرفت و بار مالی آن صرفاً بر دوش دلالان و بازیگران کلان بازار سایه خواهد انداخت.

این قانون که حاصل بیش از یک دهه بحث کارشناسی در نظام تقنینی کشور است، از تجربیات جهانی و صدساله کشورهای توسعه‌یافته الهام گرفته شده تا در ساختار اقتصادی ایران — که با تورم مزمن و نوسانات شدید قیمتی دست‌وپنجه نرم می‌کند — فرمولی برای برقراری عدالت مالیاتی و هدایت سرمایه‌ها به سمت تولید واقعی باشد.

•  سود روی آن دستتان را گرفته، مشمول مالیات بر سوداگری (عایدی سرمایه) خواهد بود.

دارایی‌های مشمول قانون مالیات بر سوداگری و سفته بازی کدام است؟

یکی از مهم‌ترین سوالات مخاطبان این است که دقیقاً چه اموالی زیر ذره‌بین این قانون قرار می‌گیرند؟ طبق آخرین اصلاحات قانون مالیات‌های مستقیم (مصوب ۱۴۰۴)، سرمایه‌گذاران و معامله‌گران در سال ۱۴۰۵ باید بدانند که بازار سوداگری به ۴ گروه اصلی از دارایی‌ها محدود شده است و خارج از این چهار حوزه، هیچ دارایی دیگری مشمول این مالیات نمی‌شود:

۱. املاک و مستغلات (بازار مسکن و زمین)

• شامل چه مواردی است؟ انواع املاک با کاربری‌های مختلف (مسکونی، تجاری، اداری، کشاورزی)، زمین‌های بایر و دایر، و همچنین حق واگذاری محل (حق کسب و پیشه یا همان سرقفلی).

• چرا اهمیت دارد؟ بخش عمده‌ای از تمرکز این قانون روی بازار مسکن است؛ چرا که املاک در ایران همواره یکی از اصلی‌ترین پناهگاه‌های سرمایه‌های سرگردان و ایجاد تقاضای کاذب بوده است.

۲. خودروهای سواری (وسایل نقلیه پلاک سفید)

• شامل چه مواردی است؟ انواع خودروهای سواری شخصی که دارای پلاک انتظامی هستند.

• چه مواردی مستثنی است؟ خودروهای تجاری، وسایل نقلیه سنگین، ماشین‌آلات کشاورزی، راهسازی و موتورسیکلت‌ها به طور کامل از این بند خارج هستند تا به کسب‌وکارها آسیبی نرسد.

۳. طلا، جواهرات و فلزات گران‌بها

• شامل چه مواردی است؟ شمش طلا، انواع سکه (بهار آزادی، امامی، گرمی)، زیورآلات و جواهرات ساخته‌شده از طلا، نقره یا پلاتین.

• نکته طلایی معافیت: طبق ضوابط اجرایی، خرید و فروش و نگهداری طلا برای مصرف شخصی اعضای خانواده تا سقف ۲۰۰ گرم معاف از مالیات سوداگری است و آسیبی به پس‌اندازهای کوچک مردم عادی نمی‌زند.

۴. ارزهای خارجی و رمزدارایی‌ها (کریپتوکارنسی)

• شامل چه مواردی است؟ انواع ارزهای کاغذی خارجی (مانند دلار، یورو، درهم) و کلیه رمزارزها و دارایی‌های دیجیتال (مانند بیت‌کوین، تتر و غیره).

• چه مواردی مستثنی است؟ «رمزریال ملی» که تحت نظارت بانک مرکزی منتشر می‌شود، از این بند مستثنی شده است.

خط قرمز قانون: دارایی‌هایی که کاملاً معاف هستند!

دولت با هدف هدایت سرمایه‌ها به سمت بخش‌های مولد و شفاف اقتصادی، یک دیوار محافظتی دور بازار سرمایه کشیده است. معاملات زیر به طور ۱۰۰ درصد از مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی معاف هستند:

• خرید و فروش سهام در بورس و فرابورس

• انواع اوراق بهادار و اوراق مشارکت

•  صندوقهای سرمایه گذاری (مانند صندوق‌های طلا، درآمد ثابت و بخشی)

• گواهی سپرده کالایی سکه طلا در بورس

این معافیت‌های هوشمندانه به این دلیل طراحی شده‌اند که سرمایه‌گذاران به جای خرید فیزیکی دلار و سکه در بازار آزاد و ایجاد نوسان، پول خود را وارد چرخه تولید و بورس کنند.

معافیت‌های گسترده مالیاتی؛ چتر حمایتی قانون برای خانوارها

یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت این قانون، پیش‌بینی معافیت‌های بسیار هوشمندانه و گسترده است. هدف اصلی سیاست‌گذار این بوده که نیازهای مصرفی و دارایی‌های شخصی مردم عادی به‌هیچ‌وجه دست‌خوش مالیات نشود؛ به طوری که آمارها نشان می‌دهد بیش از ۹۵ درصد خانوارها و اقشار جامعه کاملاً از پرداخت این مالیات معاف هستند و این قانون صرفاً یقه سوداگران بزرگ را می‌گیرد.

جزئیات این معافیت‌های کاربردی به شرح زیر است:

معافیت‌های بخش مسکن و زمین

• ملک شخصی: هر فرد بالای ۱۸ سال که تنها یک ملک مسکونی دارد، در صورت نگهداری آن به مدت بیش از ۲ سال، از پرداخت مالیات معاف است.

• مزیت سرپرست خانوار: سرپرستان خانوار می‌توانند تا ۲ ملک مسکونی به نام خود داشته باشند و از معافیت استفاده کنند.

• حمایت از ساخت‌وساز: اولین فروش املاک نوساز (توسط سازندگان) به طور کامل معاف است تا چرخه تولید مسکن کند نشود.

• اراضی کشاورزی: فروش زمین‌های کشاورزی خارج از حریم شهرها در صورت نگهداری بیش از ۳ سال معاف است (البته باغ‌ویلاها از این قاعد مستثنی هستند و مشمول مالیات می‌شوند).