قیمت طلا را چه کسی تعیین می‌کند؟

سال‌هاست که درباره طلا یک تصور ساده وجود دارد؛ اینکه قیمت آن با عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. این حرف درست است، اما فقط بخشی از ماجرا را توضیح می‌دهد. 

به گزارش بانک اول سال‌هاست که درباره طلا یک تصور ساده وجود دارد؛ اینکه قیمت آن با عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. این حرف درست است، اما فقط بخشی از ماجرا را توضیح می‌دهد. در واقع قیمت طلا بیشتر از آنکه به خود طلا وابسته باشد، به وضعیت اقتصاد جهان وابسته است.

طلا کالایی عجیب است. برخلاف نفت، گندم یا مس، بخش بزرگی از طلای استخراج‌شده جهان همچنان وجود دارد؛ در خزانه بانک‌های مرکزی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، جواهرات خانوادگی یا گاوصندوق‌ها. به همین دلیل آنچه قیمت طلا را جابه‌جا می‌کند، فقط میزان استخراج معادن نیست؛ بلکه تصمیم مردم و نهادها برای نگهداری یا فروختن آن است.

مهم‌ترین متغیر در بازار طلا، نرخ بهره آمریکا است. طلا سودی پرداخت نمی‌کند. نه بهره دارد و نه سود تقسیمی. بنابراین وقتی بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را بالا می‌برد و اوراق خزانه بازده بیشتری پیدا می‌کنند، بخشی از سرمایه‌ها از طلا خارج می‌شوند. برعکس، وقتی نرخ بهره کاهش می‌یابد یا انتظار کاهش آن وجود دارد، جذابیت طلا بیشتر می‌شود.

اما آنچه واقعاً اهمیت دارد، نرخ بهره واقعی است؛ یعنی فاصله میان نرخ بهره و تورم. اگر تورم از نرخ بهره جلو بزند، نگهداری پول نقد عملاً به معنای از دست دادن قدرت خرید است. در چنین شرایطی سرمایه‌گذاران به سراغ دارایی‌هایی می‌روند که بتواند ارزش پولشان را حفظ کند و طلا یکی از نخستین گزینه‌هاست.

عامل مهم بعدی دلار است. چون قیمت جهانی طلا با دلار محاسبه می‌شود، معمولاً رابطه‌ای معکوس میان این دو وجود دارد. هرچه دلار ضعیف‌تر شود، خرید طلا برای دارندگان سایر ارزها ارزان‌تر می‌شود و تقاضا افزایش می‌یابد. وقتی دلار تقویت می‌شود، معمولاً فشار نزولی بر قیمت طلا وارد می‌شود.

البته اقتصاد همیشه تعیین‌کننده نیست. گاهی ترس، از هر مدل اقتصادی قدرتمندتر عمل می‌کند. جنگ‌ها، بحران‌های مالی، تنش‌های ژئوپلیتیک یا بی‌ثباتی سیاسی معمولاً سرمایه‌ها را به سمت دارایی‌های امن سوق می‌دهند. در چنین لحظاتی طلا بیشتر شبیه یک بیمه عمل می‌کند تا یک سرمایه‌گذاری. هرچه نااطمینانی بیشتر باشد، تمایل به خرید طلا نیز افزایش می‌یابد.

در سال‌های اخیر یک بازیگر مهم دیگر نیز به بازار اضافه شده است: بانک‌های مرکزی. کشورهایی مانند چین، هند و چندین اقتصاد نوظهور دیگر حجم قابل توجهی طلا خریداری کرده‌اند. بخشی از این روند به تلاش برای کاهش وابستگی به دلار بازمی‌گردد. وقتی بانک‌های مرکزی خریدار باشند، تقاضای بزرگی وارد بازار می‌شود که می‌تواند برای سال‌ها از قیمت‌ها حمایت کند.

در طرف عرضه نیز محدودیت‌هایی وجود دارد. کشف معدن جدید، توسعه یک پروژه استخراج یا افزایش تولید فرایندی چندساله و پرهزینه است. به همین دلیل عرضه طلا نمی‌تواند به سرعت به افزایش قیمت واکنش نشان دهد. این ویژگی باعث می‌شود شوک‌های تقاضا تأثیر بیشتری بر بازار داشته باشند.

امروز حتی دارایی‌های دیجیتال نیز بر بازار طلا اثر می‌گذارند. برخی سرمایه‌گذاران بخشی از نقشی را که زمانی فقط در اختیار طلا بود، برای رمزارزها قائل هستند. هرچند هنوز طلا از نظر سابقه، نقدشوندگی و پذیرش جهانی فاصله زیادی با این دارایی‌ها دارد، اما رقابت بر سر عنوان پناهگاه امن سرمایه آغاز شده است. بشر حتی برای فرار از نااطمینانی هم چند گزینه ساخته است؛ گویی یک نااطمینانی کافی نبوده است.

در نهایت، قیمت طلا را هیچ فرد یا نهاد واحدی تعیین نمی‌کند. قیمت طلا حاصل جمع میلیون‌ها تصمیم در سراسر جهان است؛ از جلسه بانک مرکزی آمریکا گرفته تا تصمیم یک بانک مرکزی آسیایی برای افزایش ذخایر، از نرخ تورم گرفته تا یک بحران سیاسی غیرمنتظره. به همین دلیل طلا فقط یک فلز گران‌بها نیست. طلا دماسنج اعتماد جهانی است. هر زمان اعتماد کاهش پیدا کند، قیمت طلا معمولاً حرف‌های بیشتری برای گفتن دارد.