معوقات بانکی بالا رفت؛ هشدار فوری است

معوقات بانکی و اثر آن بر کیفیت دارایی‌ها

کاهش کیفیت دارایی‌ها و سخت‌گیری در اعطای وام

افزایش معوقات نه تنها کیفیت دارایی‌های بانک‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه مستقیماً بر رفتار بانک‌ها اثر می‌گذارد. بانکی که حجم مطالبات غیرجاری‌اش به حدود ۱۱۶۳ همت رسیده است، ناچار است ذخایر بیشتری کنار بگذارد، ریسک‌گریز شود و در اعطای وام سختگیرتر عمل کند.

محدودیت دسترسی بنگاه‌ها به سرمایه در گردش

نتیجه روشن است: دسترسی بنگاه‌ها به سرمایه در گردش محدود می‌شود، هزینه تأمین مالی بالا می‌رود و پروژه‌های جدید به تعویق می‌افتد. این روند چرخه‌ای معیوب ایجاد می‌کند که رکود و تورم بالا توان بازپرداخت بنگاه‌ها را کاهش می‌دهد و بانک‌ها را محتاط‌تر می‌کند.

از ریسک اعتباری تا ریسک کلان

تبدیل خطر جزئی به تهدید کلان

این همان نقطه‌ای است که «ریسک اعتباری» به «ریسک کلان» تبدیل می‌شود. فشار نکول می‌تواند ناترازی بانک‌ها را تشدید کند و بانک‌هایی که با دارایی‌های منجمد و مطالبات وصول‌نشده مواجه‌اند، برای تأمین نقدینگی به بازار بین‌بانکی یا حتی منابع بانک مرکزی متوسل می‌شوند.

اثر بر پایه پولی و تورم

این مسیر در نهایت می‌تواند منجر به رشد پایه پولی و فشار تورمی تازه شود؛ همان چرخه‌ای که اقتصاد ایران سال‌هاست با آن مواجه است.

خطر معوقات برای بانک ها

خطر معوقات بانکی برای بانک‌ها می‌تواند جدی و چندوجهی باشد و تاثیراتش هم روی بانک‌ها و هم روی کل اقتصاد کشور احساس می‌شود.

۱. کاهش کیفیت دارایی‌ها

معوقات بانکی یعنی وام‌هایی که بازپرداخت نمی‌شوند یا به‌موقع پرداخت نمی‌شوند. وقتی حجم این وام‌ها زیاد می‌شود، دارایی‌های بانک «پُر ریسک» می‌شوند و کیفیت آن‌ها پایین می‌آید. بانک دیگر نمی‌تواند به راحتی روی این دارایی‌ها حساب باز کند یا از آن‌ها به عنوان وثیقه استفاده کند.

۲. افزایش ریسک‌گریزی

بانکی که با معوقات بالا مواجه است، به ناچار در اعطای وام محتاط می‌شود. یعنی:

• وام‌های جدید را سخت‌تر به متقاضیان می‌دهد

• معیارهای اعتبارسنجی را سختگیرانه‌تر می‌کند

• حجم وام‌ها کاهش می‌یابد

این موضوع باعث می‌شود بنگاه‌ها و افراد دسترسی کمتری به اعتبار و سرمایه در گردش داشته باشند.

۳. افزایش ذخایر و کاهش سوددهی

برای مقابله با معوقات، بانک‌ها مجبورند ذخایر بیشتری کنار بگذارند تا ریسک نکول را پوشش دهند. این یعنی:

• پول بیشتری بلوکه می‌شود

• نقدینگی کمتری برای فعالیت‌های سودده وجود دارد

• سودآوری بانک کاهش پیدا می‌کند

• 

۴. محدود شدن سرمایه در گردش بنگاه‌ها

وقتی بانک‌ها محتاط می‌شوند، بنگاه‌ها و شرکت‌ها نمی‌توانند وام‌های لازم برای پروژه‌ها و تولید را دریافت کنند. نتیجه:

• پروژه‌ها به تعویق می‌افتند

• هزینه تأمین مالی افزایش می‌یابد

• رشد اقتصادی کند می‌شود

۵. تبدیل ریسک اعتباری به ریسک کلان

اگر معوقات بالا ادامه پیدا کند:

• فشار بر بانک‌ها افزایش می‌یابد

• نیاز به نقدینگی فوری بانک‌ها بالا می‌رود

• ممکن است بانک‌ها مجبور شوند از منابع بانک مرکزی یا بازار بین‌بانکی استفاده کنند

این وضعیت می‌تواند به افزایش پایه پولی و فشار تورمی منجر شود و «ریسک اعتباری» کوچک را به «ریسک کلان اقتصادی» تبدیل کند.

چشم‌انداز اقتصاد ایران و ضرورت اصلاحات

اصلاحات بانکی؛ تنها راه مهار ریسک

اگر روند فعلی مهار نشود، تنگنای اعتباری به یک واقعیت پایدار تبدیل می‌شود و حتی بنگاه‌های سالم نیز قربانی کمبود اعتبار خواهند شد.

نقطه حساس اقتصاد ایران

امروز اقتصاد ایران در نقطه حساسی ایستاده است: یا اصلاحات بانکی و کنترل ریسک اعتباری جدی گرفته می‌شود، یا افزایش نکول، سکوی پرتاب رکود عمیق‌تر خواهد شد.

جمع‌بندی

رشد مطالبات غیرجاری و افزایش نکول بانک‌ها تنها یک آمار نیست، بلکه علامتی از تهدید کلان برای اقتصاد ایران است. بانک‌ها برای حفظ امنیت خود ریسک‌گریز می‌شوند، سرمایه در گردش بنگاه‌ها محدود می‌شود و پروژه‌های جدید به تأخیر می‌افتند. بدون اصلاحات جدی و مدیریت ریسک اعتباری، اقتصاد ایران وارد چرخه‌ای از رکود و تورم شدید خواهد شد.