جراحی بانک مرکزی؛ کدام بانک‌ها نجات یافتند و کدام یک حذف شدند؟

به گزارش بانک اول ، بانک آینده با بانک ملی ادغام شد و موسسه ملل به هیأت سرپرستی واگذار گردید. بانک‌های دی و ایران‌زمین اقدامات اصلاحی انجام داده‌اند.

پرونده بانک‌های ناتراز در سال گذشته به یکی از حساسترین موضوعات سیاست پولی کشور تبدیل شد. محمدرضا فرزین، رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی، با موضعی قاطع اعلام کرده بود که دیگر خبری از جاده یک‌طرفه خلق نقدینگی نیست و بانک‌های ناتراز باید تکلیف خود را روشن کنند. حالا با انتشار صورت‌های مالی سال ۱۴۰۴ روی سامانه کدال، می‌توان نتیجه این جراحی انضباطی را ارزیابی کرد.

 قربانیان ناترازی

بانک آینده نخستین بانکی بود که نتوانست خود را با شرایط جدید وفق دهد. این بانک که سال‌ها با زیان انباشته و ناترازی شدید دست و پنجه نرم می‌کرد، در نهایت وارد فرایند «گزیر» (انحلال سازمان‌یافته) شد.

اما گزیر به معنای تعطیلی کامل نبود. بانک آینده با بانک ملی ایران ادغام شد. یعنی تمام دارایی‌ها، بدهی‌ها و مشتریان این بانک به بانک ملی منتقل گردید. برای مشتریان بانک آینده، عملاً تغییری در خدمات بانکی ایجاد نشد، اما مالکیت و مدیریت بانک کاملاً تغییر کرد.

دومین نهاد مالی که نتوانست از بحران ناترازی خارج شود، موسسه اعتباری ملل بود. بر اساس آخرین گزارش بانک مرکزی، اداره این موسسه به هیأت سرپرستی واگذار شده است.

هیأت سرپرستی معمولاً زمانی تعیین می‌شود که یک موسسه مالی قادر به ادامه فعالیت با ساختار قبلی خود نیست. وظیفه این هیأت، ساماندهی وضعیت موسسه، شناسایی دارایی‌ها و بدهی‌ها و در نهایت تصمیم‌گیری درباره آینده آن (ادغام، فروش یا انحلال) است.

بانک دی و ایران زمین

دو بانکی که بیشترین امید به اصلاح وضعیت آنها وجود دارد، بانک دی و بانک ایران زمین هستند. طبق آخرین آمار منتشر شده در سامانه کدال، این دو بانک اقدامات قابل توجهی برای بهبود وضعیت ترازنامه‌ای خود انجام داده‌اند.

بانک دی چه کرده است؟

بانک دی که سال‌ها با چالش‌های جدی مواجه بود، در ماه‌های اخیر تلاش کرده است:

• افزایش سرمایه از محل آورده نقدی سهامداران و تجدید ارزیابی دارایی‌ها

• فروش دارایی‌های مازاد برای تأمین نقدینگی و کاهش زیان انباشته

• کاهش هزینه‌های عملیاتی از طریق اصلاح ساختار سازمانی

آمارهای اولیه نشان می‌دهد بانک دی توانسته است ترمز زیان‌دهی خود را تا حد زیادی بکشد، اما همچنان با انباشت زیان‌های سال‌های قبل دست و پنجه نرم می‌کند.

بانک ایران زمین چه کرده است؟

بانک ایران زمین نیز مسیر مشابهی را در پیش گرفته است:

• جذب سرمایه جدید از سهامداران اصلی

• تجدید ارزیابی دارایی‌ها برای افزایش حقوق مالکانه

• انضباط در هزینه‌ها و کنترل ترازنامه

برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که بانک ایران زمین نسبت به بانک دی موفق‌تر عمل کرده و شاید بتواند بدون نیاز به ادغام یا واگذاری، از بحران خارج شود. اما هنوز قضاوت زودهنگام است.

بانک‌های ملی، سپه و ملل

نکته عجیب این است که در زمان تنظیم این گزارش، صورت‌های مالی بانک‌های ملی، سپه و موسسه اعتباری ملل روی سامانه کدال قابل مشاهده نیست.

این موضوع می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد:

• تأخیر در ارائه گزارش‌ها توسط بانک‌ها

• در حال انجام بودن فرایندهای حسابرسی

• در مورد موسسه ملل، به دلیل واگذاری به هیأت سرپرستی، ممکن است گزارش‌دهی با تاخیر همراه باشد

به هر حال، برای قضاوت نهایی درباره وضعیت این سه نهاد، باید منتظر انتشار صورت‌های مالی آنها بود.

بانک‌های مشمول ضرب‌الاجل

بانک مرکزی در بسته انضباطی خود، فهرستی از بانک‌های ناتراز را اعلام کرده بود که باید وضعیت خود را اصلاح می‌کردند. این بانک‌ها عبارت بودند از:

• بانک آینده (ادغام شد با بانک ملی)

• بانک سرمایه (وضعیت؟)

• بانک دی (اقدامات اصلاحی انجام داده)

• بانک ایران زمین (اقدامات اصلاحی انجام داده)

• بانک سپه (صورت مالی هنوز منتشر نشده)

• موسسه اعتباری ملل (واگذار به هیأت سرپرستی)

در مورد بانک سرمایه هنوز گزارش روشنی منتشر نشده است. باید دید این بانک نیز موفق به اصلاح ساختار خود شده یا سرنوشتی مشابه بانک آینده پیدا خواهد کرد.

تأثیر سیاست‌های انضباطی

بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد سیاست‌های انضباطی بانک مرکزی نتایج دوگانه‌ای داشته است:

نشانه‌های موفقیت:

• بانک آینده و موسسه ملل (به عنوان دو نهاد به شدت ناتراز) تعیین تکلیف شدند

• بانک دی و ایران زمین وارد فاز اصلاح ساختار شده‌اند

• نرخ رشد نقدینگی کاهش یافته است

نشانه‌های ناکامی:

• زیان انباشته سال‌های قبل در برخی بانک‌ها کماکان بالاست

• برخی بانک‌ها هنوز صورت‌مالی خود را منتشر نکرده‌اند

• حقوق مالکانه برخی بانک‌ها هنوز منفی است

جراحی اقتصادی

تجربه جهانی نشان داده است که ادامه فعالیت بانک‌های ناتراز، مانند یک تومور سرطانی عمل می‌کند. هرچه دیرتر اقدام شود، هزینه‌های درمان بالاتر می‌رود و احتمال مرگ بیمار بیشتر می‌شود.

بانک مرکزی در سال گذشته تصمیم گرفت دست به جراحی اقتصادی بزند. ادغام بانک آینده با بانک ملی و واگذاری موسسه ملل به هیأت سرپرستی، دو عمل جراحی بزرگ بود.

حالا باید دید بانک‌های دی و ایران زمین می‌توانند بدون نیاز به جراحی تهاجمی تر، با رژیم درمانی (اصلاح ساختار) بهبود پیدا کنند یا نه.