نحوه محاسبه جریمه دیر کرد وام
نحوه محاسبه جریمه دیرکرد وام + تفاوت جریمه دیرکرد در وامهای مختلف
جریمه دیرکرد وام یکی از آن مفاهیمی است که همه دربارهاش شنیدهاند، اما کمتر کسی دقیقاً میداند چگونه محاسبه میشود و چه عواملی روی آن اثر دارد.
جریمه دیرکرد وام یکی از آن مفاهیمی است که همه دربارهاش شنیدهاند، اما کمتر کسی دقیقاً میداند چگونه محاسبه میشود و چه عواملی روی آن اثر دارد.
به گزارش بانک اول نتیجه این ناآگاهی معمولاً همان داستان تکراری است: قسطی که کمی دیر پرداخت میشود، اما در پایان دوره مجموع جریمهها رقم قابلتوجهی میسازد.
این گزارش توضیح میدهد جریمه دیرکرد چگونه کار میکند، چه فرمولهایی استفاده میشود، و چرا در ایران ساختارش با برخی کشورها متفاوت است.
در منطق بانکداری، جریمه دیرکرد ابزار فشار نیست؛ ابزاری برای جبران خسارت تأخیر در بازپرداخت است. وقتی فرد دیر قسط را میپردازد:
• بانک به پولی که انتظار داشته برسد نمیرسد
• برنامه مالی بانک دچار اختلال میشود
• ریسک و هزینه مدیریت مطالبات افزایش مییابد
• پس جریمهای وضع میشود که این تأخیر را جبران کند.
اما این جریمه چگونه محاسبه میشود؟ اینجا ماجرا کمی فنیتر میشود.
ساختار رایج در ایران: «وجه التزام»
در ایران بر اساس مصوبات بانک مرکزی، چیزی به نام وجه التزام تأخیر تأدیه وجود دارد. این جریمه معمولاً شامل:
نرخ سود وام
۶ درصد جریمه اضافه
این یعنی اگر وامی سود ۱۸٪ دارد، نرخ جریمه روی اقساط عقبافتاده معمولاً ۲۴٪ سالانه محاسبه میشود.
البته این رقم میتواند در بانکها کمی متفاوت باشد، اما قاعده کلی همین است: سود اصلی + ۶٪ جریمه.
نکته مهم: این جریمه فقط روی قسط پرداختنشده اعمال میشود، نه روی کل وام.
فرمول محاسبه جریمه دیرکرد چگونه است؟
تقریباً همه بانکها از یک فرمول کلی استفاده میکنند:
جریمه = (مانده قسط پرداختنشده) × (نرخ جریمه سالانه) × (تعداد روزهای دیرکرد / ۳۶۵)
به زبان سادهتر:
هر چقدر مبلغ قسط بیشتر و روزهای تأخیر طولانیتر باشد، جریمه هم بیشتر میشود.
مثال عددی (برای فهم بهتر):
فرض کنیم:
مبلغ قسط: ۲ میلیون تومان
نرخ سود وام: ۱۸٪
نرخ جریمه دیرکرد: ۲۴٪
مدت دیرکرد: ۳۰ روز
پس:
۲,۰۰۰,۰۰۰ × ۰٫۲۴ × ۳۰ / ۳۶۵≈ ۳۹,۴۵۰ تومان
اگر این تأخیر چند ماه تکرار شود یا روی چند قسط اعمال شود، جمع جریمهها چشمگیر خواهد شد.
آیا جریمه به سود مرکب تبدیل میشود؟
در سیستم بانکی ایران سود مرکب (بهره روی بهره) ممنوع است.
یعنی جریمه دیرکرد فقط روی مبلغ قسط عقبافتاده اعمال میشود، نه روی جریمههای قبلی.
اما اگر چند قسط عقب بیفتد، برای هر کدام جداگانه جریمه محاسبه میشود و مجموع آن بزرگ بهنظر میرسد.
برخی بانکها اگر اقساط چند ماه پیاپی پرداخت نشود، وام را سررسید گذشته اعلام میکنند. در این حالت کل بدهی میتواند مشمول نرخ جریمه شود. این موضوع باعث میشود بدهکار تصور کند بانک «سود مضاعف» گرفته، درحالیکه ساختار محاسبه صرفاً گستردهتر شده است.
آیا جریمه از روز اول اعمال میشود یا بعد از چند روز؟
بیشتر بانکها یک بازه مهلت کوتاه (۳ تا ۵ روز) برای پرداخت قسط در نظر میگیرند و اگر قسط در این مدت پرداخت شود، جریمه دیرکرد حساب نمیشود.
اما این مهلت قطعی نیست و ممکن است:
بانکها متفاوت عمل کنند
نوع وام شرایط خاص داشته باشد
سیستم بانک کاملاً اتوماتیک باشد و از روز اول جریمه اضافه کند
به همین دلیل همیشه بهتر است قسط را در همان روز سررسید پرداخت کنید، نه در بازه ارفاق.
تفاوت جریمه دیرکرد در وامهای مختلف
جریمه دیرکرد همهی وامها یکسان نیست. عوامل زیر آن را تغییر میدهد:
الف) نوع قرارداد وام
وام خرید کالا، وام مشارکت، وام مسکن یا وام قرضالحسنه فرمولهای متفاوتی دارند.
مثلاً در وام قرضالحسنه، چون بهره وجود ندارد، جریمه دیرکرد معمولاً کمتر و ساختارش سادهتر است.
ب) نوع بانک یا مؤسسه مالی
بانکهای خصوصی ممکن است سختگیرتر باشند؛ بانکهای دولتی معمولاً ساختار یکنواختتری دارند.
ج) سررسید گذشته شدن وام
اگر چند قسط عقب بیفتد، نرخ جریمه ممکن است افزایش یابد یا بخش بیشتری از بدهی شامل جریمه شود.
آیا امکان بخشش جریمه دیرکرد وجود دارد؟
بله. بانکها در دو حالت معمولاً جریمه را کاهش میدهند:
تسویه کامل وام
اگر کل وام یکباره پرداخت شود، بسیاری از بانکها بخشی از جریمههای انباشته را میبخشند.
ابلاغیههای دورهای بانک مرکزی
گاهی بانک مرکزی طرحهایی برای امهال بدهیها ارائه میدهد، مخصوصاً در شرایط اضطراری اقتصادی.
در این طرحها ممکن است جریمه دیرکرد بخشیده یا تبدیل به «وجه التزام تعدیلشده» شود.
اما: بانکها اکثراً در صورت تأخیر طولانی، همه جریمهها را نمیبخشند و فقط با مذاکره میتوان بخشی را کم کرد.
رابطهی دیرکرد و سابقه اعتباری (چکاد/سیتاد)
یک نکته مهم که بسیاری نادیده میگیرند:
تأخیر در اقساط، امتیاز اعتباری شما را کاهش میدهد.
حتی یک دیرکرد کوتاه هم در سامانههای اعتبارسنجی ثبت میشود و نتیجه آن:
سختتر شدن دریافت وام جدید
کاهش سقف کارت اعتباری
افزایش احتمال درخواست ضامن بیشتر
یعنی جریمه دیرکرد فقط پول نیست؛ اعتبار آینده شما را هم تحتتأثیر قرار میدهد.
جریمه دیرکرد قابلپیشگیری است، اما اگر محاسبه شد باید آن را فهمید
جریمه دیرکرد وام در ایران معمولاً از دو بخش تشکیل میشود:
سود اصلی وام
۶ درصد جریمه اضافه
فرمول آن ساده است اما اثرش میتواند سنگین باشد. تأخیر مکرر در پرداخت باعث افزایش هزینه و کاهش اعتبار مالی میشود. بهترین راه مدیریت وام همیشه پیشگیری است: انتخاب تاریخ سررسید مناسب، یادآوری خودکار، و پرداخت بهموقع.
