چطور با ماده ۲۳ قانون چک سریع پول خود را بگیریم؟

ماده ۲۳ قانون جدید چک به‌طور مشخص شرایط صدور اجراییه برای چک‌های برگشتی را تعیین کرده است.

به گزارش بانک اول بر اساس این ماده، دارنده چک می‌تواند با ارائه گواهی عدم پرداخت از دادگاه تقاضای صدور اجراییه کند.
البته این امکان فقط برای چک‌هایی وجود دارد که پرداخت آن‌ها منوط به شرط خاصی نبوده و سایر الزامات قانونی را داشته باشند. آگاهی از این شرایط، نقش مهمی در تسریع فرآیند وصول مطالبات دارد.

 

ماده ۲۳ صدور قانون چک چیست؟

ماده ۲۳ قانون صدور چک (اصلاحی ۱۳۹۷/۸/۱۳) شرایط صدور اجراییه برای چک‌های برگشتی را مشخص کرده است. بر اساس این ماده، دارنده چک در صورت وجود برخی شرایط قانونی می‌تواند با ارائه گواهی عدم پرداخت، از دادگاه درخواست صدور اجراییه کند. متن کامل این ماده در ادامه آمده است:

ماده ۲۳ قانون صدور چک: (اصلاحی ۱۳۹۷/۸/۱۳) دارنده چک می تواند با ارائه گواهینامه عدم پرداخت، از دادگاه صالح صدور اجرائیه نسبت به کسری مبلغ چک و حق الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی را درخواست نماید. دادگاه مکلف است در صورت وجود شرایط زیر حسب مورد علیه صاحب حساب، صادر کننده یا هر دو اجرائیه صادر نماید.

الف- در متن چک، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی نشده باشد.

ب- در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.

ج- گواهینامه عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده (۱۴) این قانون و تبصره های آن صادر نشده باشد.

صادرکننده مکلف است ظرف مدت ده روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه، بدهی خود را بپردازد، یا با موافقت دارنده چک ترتیبی برای پرداخت آن بدهد یا مالی معرفی کند که اجرای حکم را میسر کند.
در غیر این صورت حسب درخواست دارنده، اجرای احکام دادگستری، اجرائیه را طبق قانون «نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۳۹۴/۳/۲۳» به مورد اجراء گذاشته و نسبت به استیفای مبالغ مذکور اقدام می نماید.

اگر صادرکننده یا قائم مقام قانونی او دعاوی مانند مشروط یا بابت تضمین بودن چک یا تحصیل چک از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا دیگر جرائم در مراجع قضائی اقامه کند، اقامه دعوی مانع از جریان عملیات اجرائی نخواهد شد؛ مگر در مواردی که مرجع قضائی ظن قوی پیدا کند یا از اجرای سند مذکور ضرر جبران ناپذیر وارد شود که در این صورت با اخذ تامین مناسب، قرار توقف عملیات اجرائی صادر می نماید.

در صورتی که دلیل ارائه شده مستند به سند رسمی باشد یا اینکه صادرکننده یا قائم مقام قانونی مدعی مفقود شدن چک بوده و مرجع قضائی دلایل ارائه شده را قابل قبول بداند، توقف عملیات اجرائی بدون اخذ تامین صادر خواهد شد. به دعاوی مذکور خارج از نوبت رسیدگی می شود.

از آنجا که متون قانونی معمولاً با ادبیات تخصصی نوشته می‌شوند، در ادامه تلاش کرده‌ایم ماده ۲۳ قانون چک را به زبان ساده و همراه با مثال‌های کاربردی توضیح دهیم تا بتوانید بدون پیچیدگی‌های حقوقی، مفهوم آن را به‌درستی درک کنید.

تفسیر ماده ۲۳ قانون چک به زبان ساده

ماده ۲۳ قانون صدور چک شرایطی را مشخص کرده که دارنده چک بتواند با ارائه گواهی عدم پرداخت، از دادگاه اجراییه بگیرد و طلب خود را سریع‌تر وصول کند.

به زبان ساده، اگر چکی دارید و بانک گواهی عدم پرداخت صادر کرده، این ماده به شما مسیر قانونی برای گرفتن پولتان را نشان می‌دهد.

شرایط صدور اجراییه

برای اینکه دادگاه اجراییه صادر کند، سه شرط اصلی باید رعایت شود:

1. چک مشروط نباشد: یعنی در متن چک ذکر نشده باشد که پرداخت آن به تحقق شرط خاصی بستگی دارد.
   
   مثال: اگر کسی نوشته باشد «این چک وقتی پرداخت می‌شود که کالا تحویل داده شود»، نمی‌توان فوری اجراییه گرفت.
2. چک بابت تضمین نباشد: چک نباید برای تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر شده باشد.
   
   مثال: اگر چک برای تضمین اجاره یا قرارداد صادر شده باشد، شامل صدور اجراییه فوری نمی‌شود.
3. گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور بانکی صادر نشده باشد: یعنی گواهی به دلیل دستور عدم پرداخت طبق ماده ۱۴ قانون نباشد.

وظایف صادرکننده بعد از صدور اجراییه

پس از اینکه دادگاه اجراییه صادر کرد:

• صادرکننده ده روز فرصت دارد تا:
  1. بدهی چک و حق‌الوکاله وکیل را پرداخت کند.
  2. با توافق دارنده چک، ترتیبی برای پرداخت بدهد.
  3. یا مالی معرفی کند که دادگاه بتواند طلب را از آن وصول کند.

نکته مهم:
اگر صادرکننده این کارها را انجام ندهد، اجرای احکام دادگستری وارد عمل شده و مبلغ چک را وصول می‌کند.

دعاوی و توقف عملیات اجرایی

اگر صادرکننده یا نماینده قانونی او مدعی شود که:

• چک مشروط بوده
• چک بابت تضمین بوده
• چک از طریق جرم (کلاهبرداری یا خیانت در امانت) تحصیل شده

این ادعاها مانع اجرای اجراییه نخواهند شد، مگر در شرایط زیر:

1. دادگاه احتمال بدهد که اجرای چک ضرر جبران‌ناپذیر ایجاد می‌کند.
2. یا دلایل ارائه شده مستند به سند رسمی باشد.
3. یا چک مفقود شده و دلیل قابل قبول باشد.

در این موارد، دادگاه با یا بدون گرفتن تضمین، می‌تواند عملیات اجرایی را متوقف کند.
تمام این دعاوی خارج از نوبت رسیدگی می‌شوند تا زمان توقف طولانی نشود.

مثال ماده ۲۳ قانون چک صیادی

فرض کنید خانمی چکی دریافت کرده است و بانک گواهی عدم پرداخت صادر کرده. چک هیچ شرطی نداشته و بابت تضمین هم نبوده است.
او می‌تواند با ارائه گواهی عدم پرداخت، از دادگاه اجراییه بگیرد و ظرف ۱۰ روز پول خود را وصول کند. اگر صادرکننده پرداخت نکند، دادگاه با استناد به ماده ۲۳، پول را از اموال او وصول می‌کند.

نکات حقوقی ماده ۲۳ قانون چک به زبان ساده

همانطور که ابتدا مقاله گفتیم ماده ۲۳ قانون چک (اصلاحی ۱۳۹۷/۸/۱۳) مسیر قانونی صدور اجراییه چک‌های برگشتی را مشخص می‌کند.
در این بخش، نکات حقوقی و مهم این ماده را به زبان ساده بررسی می‌کنیم تا حتی افرادی که با مسائل حقوقی آشنا نیستند، آن را راحت درک کنند.

محدودیت اجراییه: فقط چک و حق‌الوکاله

• صدور اجراییه فقط برای:
  • مبلغ چک یا کسری مبلغ چک
  • حق‌الوکاله وکیل (طبق تعرفه قانونی)

نکته مهم: هزینه‌های دادرسی یا تاخیر تأدیه چک شامل این اجراییه نمی‌شود. برای آن‌ها باید دادخواست جداگانه ارائه شود.

در جدول زیر محدوده اجراییه ماده ۲۳ را به‌صورت خلاصه مشاهده می‌کنید:

طرح دعوا توسط صادرکننده مانع عملیات اجرایی نمی‌شود

اگر صادرکننده یا نماینده قانونی او ادعا کند که:

• چک مشروط بوده
• چک برای تضمین صادر شده
• چک از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا دیگر جرائم تحصیل شده

اجراییه متوقف نمی‌شود، مگر در موارد خاص که قانون تعیین کرده است.

وارد استثنا: توقف عملیات اجرایی

در موارد زیر، دادگاه می‌تواند اجرای اجراییه را متوقف کند:

1. ظن قوی به ضرر جبران‌ناپذیر:
   اگر اجرای چک باعث زیان غیرقابل جبران شود، دستور توقف صادر می‌شود.
2. دلایل قابل قبول:
   • دلیل ارائه شده مستند به سند رسمی باشد.
   • صادرکننده یا نماینده قانونی مدعی مفقود شدن چک باشد و دلیل قابل قبول باشد.

در این موارد، توقف عملیات اجرایی بدون نیاز به تضمین انجام می‌شود و پرونده خارج از نوبت رسیدگی می‌شود.

اگر شرایط فوق وجود نداشته باشد، دادگاه تنها پس از اخذ تضمین مناسب می‌تواند عملیات اجرایی را متوقف کند. حتی در این حالت هم رسیدگی سریع و خارج از نوبت انجام می‌شود.

مثال کاربردی نکات حقوقی ماده ۲۳ قانون

فرض کنید آقای احمدی چکی دریافت کرده و بانک گواهی عدم پرداخت صادر کرده است.

• چک غیرمشروط و بابت تضمین نیست.
• او با ارائه گواهی، می‌تواند اجراییه بگیرد.
• صادرکننده ۱۰ روز فرصت دارد تا بدهی را پرداخت کند یا مالی معرفی کند.
• اگر صادرکننده شکایت کند که چک مشروط بوده، اجرای اجراییه متوقف نمی‌شود، مگر موارد استثنا که دادگاه تشخیص دهد ضرر جبران‌ناپذیر است.

سوالات متداول ماده ۲۳ قانون صدور چک

در این بخش، به برخی از پرسش‌های پرتکرار کاربران درباره ماده ۲۳ قانون چک پاسخ داده‌ایم. اگر سؤال شما در میان موارد بالا نبود، می‌توانید آن را در بخش دیدگاه‌ها مطرح کنید تا در سریع‌ترین زمان بررسی و پاسخ داده شود.