بررسی سازوکار چک دیجیتال

راهنمای جامع چک الکترونیک؛ هرآنچه باید بدانید

در این مقاله قصد داریم به موضوع چک الکترونیک (دیجیتال) بپردازیم و سازوکار آن را با زبانی ساده و کاربردی بررسی کنیم.

به گزارش بانک اول در آبان‌ماه سال ۱۳۹۷، مجلس شورای اسلامی در راستای اجرای اصلاح قانون چک، به‌ویژه در ارتباط با ماده ۱ این قانون، بانک‌ها را موظف کرد زیرساخت‌های لازم برای راه‌اندازی چک الکترونیک را فراهم کنند. در ادامه، بانک‌ها از اواسط سال ۱۴۰۱ به‌تدریج سامانه‌های امن چک الکترونیک خود را به مشتریان معرفی کردند و امکان صدور چک الکترونیک ابتدا به‌صورت آزمایشی و سپس به‌صورت عمومی فراهم شد.

در سال‌های اخیر، تصمیمات بانک مرکزی در حوزه چک را می‌توان گامی مؤثر در افزایش اعتبار چک دانست؛ چراکه این اقدامات باعث شده‌اند اعتماد به چک در معاملات بیش از گذشته افزایش پیدا کند. از راه‌اندازی سامانه صیاد گرفته تا معرفی چک‌های دیجیتال، همگی در راستای شفافیت بیشتر و کاهش چک های برگشتی بوده‌اند.

همچنین بد نیست بدانیم که بانک مرکزی در برنامه‌های خود، حذف تدریجی چک‌های کاغذی را نیز پیش‌بینی کرده است. به بیان دیگر، انتظار می‌رود در آینده نه‌چندان دور، چک‌های فیزیکی فعلی به‌طور کامل کنار گذاشته شوند و چک الکترونیک به‌عنوان جایگزین آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

ما در این مقاله قصد داریم به موضوع چک الکترونیک (دیجیتال) بپردازیم و سازوکار آن را با زبانی

چک الکترونیک چیست؟

چک الکترونیک، نسخه دیجیتالی چک‌های کاغذی (همان چک‌هایی که امروز استفاده می‌کنیم) است که بدون نیاز به برگه فیزیکی و به‌صورت کاملاً آنلاین صادر، دریافت و نقد می‌شود. این نوع چک از نظر اعتبار قانونی، مشابه چک معمولی است؛ اما تمام مراحل آن در بستر سامانه‌های بانکی و به شکل الکترونیکی و غیرحضوری انجام می‌شود.

در چک الکترونیک، اطلاعاتی مانند مبلغ، تاریخ، مشخصات صادرکننده و دریافت‌کننده، در برنامک‌های بانکی و پلتفرم‌های آنلاین بانک‌ها مانند اینترنت‌بانک ثبت می‌شود و تأیید آن نیز از طریق ابزارهای امنیتی مانند امضای الکترونیکی انجام می‌گیرد.

چک دیجیتال چرا معرفی شد؟

در سال‌های گذشته، استفاده از چک‌های کاغذی مشکلات مختلفی مانند جعل، مفقود شدن، خطا در ثبت اطلاعات و دشواری در پیگیری را به همراه داشت. به همین دلیل، بانک مرکزی به سمت ارائه راهکارهای دیجیتال حرکت کرد.

یکی از مهم‌ترین دلایل معرفی چک دیجیتال، کاهش تعداد چک‌های برگشتی که روندی رو‌به‌افزایش داشت و همچنین بازگرداندن اعتبار به چک‌ها است. از مهم‌ترین دلایل این موضوع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• امکان نداشتن جعل و سرقت چک‌ها

• امکان نداشتن برگشت چک به دلیل نقص، مغایرت یا مخدوش بودن اطلاعات و ارکان چک مانند امضا، مبلغ و تاریخ؛

• امکان وصول چک بدون مراجعه به بانک، به‌صورت غیرحضوری و حتی در ساعات غیرکاری و روزهای تعطیل

چک دیجیتال بهتر است یا چک کاغذی؟

چک الکترونیک را می‌توان نسخه جدید چک‌های کاغذی دانست. یعنی تمام خدماتی که از چک کاغذی دریافت می‌کنیم، در چک الکترونیک هم وجود دارد؛ با این تفاوت که مزایای بیشتری نیز به آن اضافه شده است.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که از دیدگاه «رده» در این موضوع اهمیت دارد، امکان وصول چک دیجیتال در هر ساعت از شبانه‌روز است. طبیعتاً این امکان در مورد چک‌های کاغذی وجود نداشت. فرض کنید اول وقت صبح فردا چکی دارید و قرار است مبلغ آن را با چکی که شخص دیگری در وجه شما صادر کرده تأمین کنید، اما به دلیل مشغله موفق نشده‌اید در طول روز به بانک مراجعه کنید. با چک دیجیتال می‌توانید حتی در غروب یا شب همان روز، به‌صورت آنی چک را نقد کرده و موجودی موردنیاز برای صبح روز بعد را تأمین کنید.

این موضوع همچنین می‌تواند از برخی سوءاستفاده‌ها، مانند صدور چک با سررسید در روزهای تعطیل، جلوگیری کند. این مسئله در تعطیلات طولانی‌مدت مانند نوروز بیشتر به چشم می‌آید.

موضوع دیگری که از نگاه ما در چک دیجیتال اهمیت دارد، نقش آن به‌عنوان یک ابزار انتقال وجه است. بله، یک ابزار انتقال وجه. محدودیت‌های انتقال وجه غیرحضوری، در بسیاری از معاملات برای مردم در انجام معاملات مشکل ساز است. فرض کنید خودرویی به ارزش چند میلیارد تومان خریدوفروش کرده‌اید. انتقال چنین مبلغی از طریق ابزارهایی مانند ساتنا، پایا و… امکانپذیر نیست و باییستی به همراه با مدارک معامله به شعبه بانک به صورت حضوری مراجعه کنید.

چک دیجیتال این مشکل را تا حد زیادی حل می‌کند. کافی است یک چک دیجیتال صادر شود و طرف معامله همان لحظه آن را تأیید و نقد کند.

چه کسانی می توانند چک الکترونیک بگیرند؟

در فاز اول، ارائه چک دیجیتال صرفاً برای اشخاص حقیقی در دستور کار بانک‌ها قرار گرفته است. در حال حاضر، همه اشخاص حقیقی می‌توانند با مراجعه به شعب بانک‌های خود یا از طریق پلتفرم‌های غیرحضوری بانک‌ها، درخواست دریافت چک الکترونیک را ثبت کنند و در صورت داشتن شرایط لازم، مانند نداشتن چک برگشتی کاغذی و تسهیلات معوق، چک دیجیتال دریافت کنند.

این روند تا همین اواخر به همین شکل بود تا اینکه بانک مرکزی در اردیبهشت‌ماه اعلام کرد اجرای آزمایشی چک دیجیتال برای شرکت‌ها (اشخاص حقوقی) نیز در سه بانک بزرگ کشور آغاز شده است. این موضوع نشان می‌دهد که اشخاص حقوقی هم به‌زودی امکان دریافت و استفاده از چک دیجیتال را خواهند داشت.

چگونه چک دیجیتال از بانک بگیریم؟ راهنما دریافت چک دیجیتال

شرایط دریافت چک دیجیتال در بانک‌ها تقریباً مشابه چک کاغذی است و فقط در چند مورد جزئی تفاوت دارد. در واقع، برای دریافت چک دیجیتال نیز باید تمام شرایط دریافت دسته‌چک، مانند نداشتن چک برگشتی، تسهیلات معوق و سایر ضوابط بانکی مرتبط با چک را داشته باشید.

علاوه بر این، لازم است بانکداری الکترونیک بانکی که خدمات چک دیجیتال را ارائه می‌دهد نیز برای شما فعال شده باشد. برخی بانک‌ها تمام این خدمات، از ثبت درخواست دسته‌چک دیجیتال تا صدور و استفاده از آن، را از طریق همراه‌بانک و اینترنت‌بانک ارائه می‌کنند. در ادامه قدم به قدم تا صدور دسته چک دیجیتال را مرور می کنیم.

1- درخواست افتتاح حساب جاری با دسته چک

ابتدا باید درخواست افتتاح حساب جاری با دسته‌چک را به بانک دهید. این موضوع در مرحله اول ارتباطی به چک الکترونیک یا کاغذی ندارد. برای این کار باید مدارک موردنیاز افتتاح حساب جاری را به بانک ارائه دهید. برخی بانک‌ها این فرایند را به‌صورت حضوری انجام می‌دهند و برخی دیگر امکان افتتاح حساب و ثبت درخواست را به‌صورت غیرحضوری نیز فراهم کرده‌اند.

2- نصب یا ورود به موبایل‌بانک / اینترنت‌بانک

یکی از بسترهای ارائه خدمات چک دیجیتال بانک را انتخاب کرده و فرایند نصب و فعال‌سازی آن را انجام دهید. در این مرحله داشتن یک شماره موبایل معتبر نیز الزامی است.

3- درخواست صدور دسته چک الکترونیک

در حال حاضر، درخواست دسته‌چک الکترونیک در بانک‌هایی که این خدمت را ارائه می‌دهند، به‌صورت غیرحضوری و از طریق اینترنت‌بانک و همراه‌بانک امکان‌پذیر است. همچنین پیش‌بینی می‌شود در آینده امکان ثبت درخواست از طریق سایر راهکارهای غیرحضوری بانک‌ها، مانند پیشخوان‌های آنلاین، نئوبانک‌ها و خدمات مشابه نیز فراهم شود. مسیر کلی دریافت دسته چک الکترونیک در بانکها به صورت زیر است:

قدم اول: خدمات چک

قدم دوم: چک صیادی یا پیچک

قدم سوم: درخواست صدور دسته چک (یا فعال‌سازی چک الکترونیک)

قدم چهارم: تعیین نوع چک (دیجیتال / کاغذی) – تعداد برگ دسته چک (10/25/50 برگی)

توجه:

• درخواست دسته چک الکترونیک به صورت حضوری نیز مقدور است.

• فرایند صدور دسته‌چک الکترونیک (و حتی کاغذی) احتمالاً باید دستخوش تغییر شود. همان‌طور که در مقاله مفصل «اعتبارسنجی چک‌ها» درباره نحوه تعیین تعداد برگ چک در “رده” توضیح دادیم، در این مرحله باید ابتدا اعتبارسنجی انجام شود و سپس بر اساس نتیجه آن مشخص شود که آیا امکان دریافت دسته‌چک را دارید یا خیر و در صورت تأیید، تعداد برگ‌های چک تعیین شود.

4- تایید و فعال‌سازی توسط بانک

پس از تأیید درخواست و بررسی شرایط متقاضی، بانک دسترسی استفاده از چک دیجیتال را برای حساب شما فعال می‌کند. با فعال شدن این خدمت، امکان صدور، دریافت و مدیریت چک‌های الکترونیکی از طریق همراه‌بانک، اینترنت‌بانک یا سایر بسترهای معرفی‌شده بانک در اختیار شما قرار می‌گیرد.

در ادامه، شناسه‌های صیادی الکترونیکی مربوط به دسته‌چک دیجیتال برای شما تخصیص داده می‌شود. این شناسه‌ها همان نقش شناسه‌های صیادی چک‌های کاغذی را دارند و برای ثبت، انتقال، تأیید و استعلام چک در سامانه‌های بانکی استفاده می‌شوند.

مدت‌زمان انجام این فرایند در بانک‌های مختلف متفاوت است. برخی بانک‌ها دسترسی چک دیجیتال را به‌صورت فوری و در همان لحظه فعال می‌کنند، اما در بعضی دیگر ممکن است بررسی و فعال‌سازی نهایی چند ساعت تا حتی چند روز زمان ببرد.

چگونه چک دیجیتال صادر کنیم؟ آموزش مرحله‌به‌مرحله

منظور از صدور چک دیجیتال، در واقع همان ارائه چک به طرف معامله است؛ یعنی زمانی که معامله‌ای انجام می‌دهید و قصد دارید مبلغ آن را از طریق چک الکترونیکی پرداخت کنید. در ادامه، می‌خواهیم ببینیم چک دیجیتال به‌طور کلی چگونه صادر می‌شود و فرایند ثبت و تحویل آن به طرف مقابل معامله به چه شکل است.

1- وارد همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک می‌شویم؛ یا هر پلتفرم دیگری که بانک خدمات چک دیجیتال را از طریق آن ارائه می‌دهد.

2- وارد بخش چک الکترونیک شده و گزینه «صدور چک» را انتخاب می‌کنیم.

3- فیلدهای اطلاعات چک را تکمیل می‌کنید؛ این اطلاعات شامل انتخاب حساب جاری (در صورت داشتن چند حساب جاری)، مبلغ چک و بخش «بابت» (مانند خرید کالا و…) است.

توجه: فیلد «بابت» باید با دقت و به‌درستی تکمیل شود، زیرا این اطلاعات ممکن است در آینده در موضوعاتی مانند بررسی‌های مالیاتی و سایر پیگیری‌های مالی مورد استناد قرار گیرد.

4- فیلدهای اطلاعات چک را تکمیل کنید. این اطلاعات شامل کد صیادی برگ چک، تاریخ سررسید، شرح چک و شماره شبای مقصد است.

5- فیلد دریافت‌کننده چک را تکمیل کنید. در این بخش اطلاعاتی مانند نوع مشتری (حقیقی، حقوقی یا اتباع بیگانه) به همراه نام و نام خانوادگی یا نام شرکت درج می‌شود.

6- در مرحله آخر نوبت امضای چک الکترونیک است. همان‌طور که چک به‌صورت دیجیتال صادر می‌شود، امضای آن نیز به شکل دیجیتال انجام می‌گیرد. برای این کار، برخی بانک‌ها برنامکی با عنوان «امضای دیجیتال» ارائه کرده‌اند که باید آن را نصب و از آن استفاده کنید. در مقابل، بعضی بانک‌ها چنین برنامه‌ای ندارند و در این صورت باید از برنامک «هامون» متعلق به بانک مرکزی استفاده کنید. در این برنامک ها شما یک تأیید نهایی ثبت می‌کنید که به‌منزله امضای چک محسوب می‌شود. در ادامه نیز اپلیکیشن هامون را بیشتر معرفی خواهیم کرد.

چگونه چک دیجیتال را به شخص دیگر انتقال دهیم؟

مراحل دسترسی برای انتقال چک الکترونیک مشابه مراحل صدور چک است و تنها چند نکته و مرحله اضافه دارد. در ادامه بررسی می‌کنیم که برای انتقال چک الکترونیک چه کارهایی باید انجام دهید.

2- وارد بخش چک الکترونیک شده و گزینه «انتقال چک» را انتخاب می‌کنیم.

3- فیلد اطلاعات چک را تکمیل کنید. این بخش شامل کد صیادی برگ چک، شماره شبای مقصد، شرح چک و فیلد «بابت» است.

4- فیلد دریافت‌کننده چک را تکمیل کنید. در این بخش اطلاعات مربوط به شخص حقیقی یا حقوقی، نام کامل و شناسه ملی یا شناسه حقوقی وارد می‌شود.

چگونه چک الکترونیک را عودت دهیم؟

قبل از اینکه به نحوه عودت چک بپردازیم، بهتر است ابتدا با مفهوم عودت آشنا شویم. عودت چک با برگشت چک تفاوت دارد.

در برگشت چک، چک به دلایلی مانند کسری موجودی یا سایر دلایل مرتبط با برگشت چک، برگشت زده می‌شود و پس از آن موضوع وارد فرایند قانونی خواهد شد. اما در عودت چک، ماجرا متفاوت است. در این حالت، مشکل یا اشتباه از سوی صادرکننده چک رخ داده و دریافت‌کننده نیز از این موضوع آگاه است. بنابراین، چک عودت داده می‌شود تا صادرکننده بتواند آن را اصلاح کرده و دوباره در وجه دریافت‌کننده صادر کند.

2- وارد بخش چک الکترونیک شده و گزینه «عودت چک» را انتخاب می‌کنیم.

3- در این بخش تنها لازم است اطلاعات محدودی را وارد کنید و تکمیل اطلاعات چک کفایت می‌کند. این اطلاعات شامل کد صیادی برگ چک و شرح چک است. پس از انتخاب گزینه «عودت چک»، چک به صادرکننده بازگردانده می‌شود تا بتواند اصلاحات لازم را انجام دهد.

چگونه چک الکترونیک را برگشت بزنیم؟

برای برگشت چک، گزینه‌ای در بخش چک الکترونیک مشاهده نخواهید کرد، زیرا فرایند برگشت چک به‌صورت خودکار انجام می‌شود. برای این کار، مراحل زیر را دنبال کنید.

2- وارد بخش چک الکترونیک شده و گزینه «نقد کردن یا وصول چک» را انتخاب می‌کنیم.

در این مرحله، یکی از دو حالت زیر رخ می‌دهد: یا چک وصول و مبلغ آن نقد می‌شود، یا به دلیل کافی نبودن موجودی حساب یا سایر دلایل مرتبط با برگشت چک، فرایند وصول انجام نخواهد شد. این عملیات به‌صورت کاملاً خودکار انجام می‌شود.

سیستم بانکی به‌صورت آنلاین بررسی می‌کند:

• آیا موجودی کافی هست؟

• آیا حساب فعال است؟

• آیا محدودیت قضایی یا بانکی (که یکی از دلایل عدم وصول چک است) وجود دارد؟

اگر پاسخ استعلام‌ها منفی باشد اما چک وصول نشود، چک به‌صورت خودکار برگشت می‌خورد و برای آن گواهی عدم پرداخت صادر می‌شود. در مورد چک الکترونیک، این گواهی معمولاً به‌صورت دیجیتال در سیستم ثبت می‌شود، دارای کد رهگیری است و امکان استعلام آن در سامانه صیاد وجود دارد. همچنین در برخی بانک‌ها فایل PDF گواهی عدم پرداخت نیز در اختیار مشتری بانک قرار می‌گیرد یا امکان دریافت نسخه شعبه‌ای آن از بانک فراهم است.

در صورت برگشت خوردن چک الکترونیکی چه باید کرد؟

اقدامات مربوط به چک برگشتی از نوع الکترونیکی، در اصل مشابه روند رسیدگی به چک‌های کاغذی است. تفاوت‌ها معمولاً تا مرحله برگشت چک الکترونیکی وجود دارد که پیش‌تر با آن آشنا شدیم؛ اما از لحظه‌ای که چک برگشت می‌خورد، تمامی مراحل و اقدامات حقوقی همانند چک کاغذی دنبال می‌شود.

برای تأکید دوباره: به محض اینکه امکان نقد کردن چک الکترونیکی وجود نداشته باشد، چک برگشت می‌خورد و گواهی عدم پرداخت به صورت خودکار صادر می‌شود. پس از صدور این گواهی، دارنده چک باید برای پیگیری حقوقی موضوع به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کند تا مراحل قانونی بعدی آغاز شود. (امکان دریافت گواهی عدم پرداخت چک از شعب بانک به صورت حضوری مقدور است.)

توجه: تمامی محدودیت‌ها و آثار قانونی که در صورت برگشت چک کاغذی در نظر گرفته شده‌اند، در مورد چک الکترونیک نیز به همان شکل اعمال می‌شوند. بنابراین، در صورت برگشت چک الکترونیکی، صادرکننده با همان محدودیت‌های قانونی و بانکی مواجه خواهد شد که برای چک‌های کاغذی پیش‌بینی شده است.

برنامک هامون بانک مرکزی چیست و چه ارتباطی با چک دیجیتال دارد؟

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، یکی از ابزارهای لازم برای استفاده از چک الکترونیک، امضای الکترونیک یا دیجیتال است. در حال حاضر برخی از بانک‌ها این خدمت را از طریق یک برنامک جداگانه یا در داخل همراه‌بانک خود به مشتریان ارائه می‌کنند، اما برخی بانک‌ها هنوز چنین امکانی را فراهم نکرده‌اند.

در صورتی که بانک شما خدمت امضای دیجیتال را ارائه ندهد، می‌توانید از برنامکی به نام «هامون» استفاده کنید که توسط بانک مرکزی معرفی شده است. این برنامک به‌طور اختصاصی برای ایجاد و استفاده از امضای الکترونیک طراحی شده و به کمک آن می‌توانید به‌راحتی چک‌های الکترونیک خود را امضا کنید.

خلاصه ای از فرآیند نحوه ثبت نام و استفاده از برنامک هامون:

مرحله	اقدام	فرایند
1	لمس دکمه درخواست گواهی جدید	هر کاربر فقط یک درخواست ناتمام می‌تواند داشته باشد.
2	انتخاب مرکز صدور گواهی از لیست	برای امضای چک دیجیتال باید مرکز بانک مرکزی یا نماد انتخاب شود.
3	مشاهده لیست مراحل صدور گواهی	مراحل باید به ترتیب انجام شوند و بسته به مرکز ممکن است متفاوت باشند.
4	وارد کردن سریال پشت کارت ملی	اگر کارت ملی ندارید گزینه کارت ملی ندارم و کد رهگیری ثبت احوال را وارد کنید.
5	ضبط ویدیوی احراز هویت ۵ ثانیه‌ای	صورت باید کامل داخل کادر باشد؛ ویدیو به صورت خودکار ضبط می‌شود.
6	بررسی و تایید ویدیو	خطای احراز هویت: عدم تطابق با عکس کارت ملی. خطای استعلام: بعد از چند دقیقه دوباره تلاش کنید.
7	بازگشت به صفحه مراحل	وضعیت مراحل انجام شده و باقی‌مانده نمایش داده می‌شود.
8	انتخاب نوع گواهی (سطح و مدت اعتبار)	اگر فقط یک نوع گواهی باشد، این مرحله نمایش داده نمی‌شود.
9	تایید و پرداخت هزینه گواهی	پرداخت باید با کارت بانکی به نام خود شخص انجام شود. حذف اپلیکیشن باعث حذف گواهی می‌شود.
10	مشاهده نتیجه پرداخت و بازگشت به اپ	در صورت خطای پرداخت، مبلغ تا ۷۲ ساعت بازگشت داده می‌شود.
11	بازگشت به صفحه مراحل	برای ادامه مرحله صدور گواهی را انتخاب کنید.
12	بررسی و تایید اطلاعات و امضا	در صورت مغایرت اطلاعات، از تنظیمات اپلیکیشن اطلاعات را بروزرسانی کنید.
13	صدور گواهی	گواهی در لیست گواهی‌ها قابل مشاهده است.

• مرکز ارتباط با مشتریان برنامک «هامون» به‌منظور پاسخ‌گویی به ابهامات و رسیدگی به مشکلات کاربران، از طریق شماره ۲۷۴۷۱۷۳۷ در دسترس است.

منظور از کارتابل (پوشه) چک الکترونیک چیست؟

کارتابل یا پوشه «چک الکترونیک» بخشی است که در آن می‌توانید چک‌هایی را که در وجه شما صادر شده‌اند مشاهده کرده و برای نقد کردن آن‌ها اقدام کنید.

طراحی بصری این زیرشاخه از کارتابل چک ممکن است در بانک‌های مختلف متفاوت باشد. در برخی بانک‌ها گزینه‌هایی مانند انتقال چک الکترونیک، عودت چک و موارد مشابه نیز در همین بخش قرار داده می‌شود که توضیحات مربوط به هرکدام ارائه شده است.

با این حال، کارکرد اصلی این بخش آن است که کاربر بتواند چک‌های صادرشده به نام خود را مشاهده کرده و فرآیند نقد کردن آن‌ها را انجام دهد.

هر چیزی که درباره چک الکترونیک نمی‌دانستید!

• منظور از «سامانه چکاد»، سامانه مرتبط با چک الکترونیک است.

• صادرکننده چک باید دارای گواهی امضای دیجیتال باشد تا امکان صدور چک الکترونیک برای او فراهم شود. با این حال، گیرنده چک برای وصول چک‌های دریافتی خود الزامی به داشتن گواهی امضای دیجیتال ندارد.

• برای صدور دسته‌چک دیجیتال، همان کنترل‌هایی انجام می‌شود که در صدور دسته‌چک عادی (فیزیکی) نیز اعمال می‌شود. به‌عنوان مثال، وضعیت چک‌های برگشتی، بدهی‌های غیرجاری و همچنین ثبت، برگشت و تأیید حداقل ۸۰ درصد چک‌های قبلی بررسی می‌شود.

• در چک الکترونیک، ارسال دعوت‌نامه برای دریافت دسته‌چک منتفی بوده و این فرآیند به‌صورت مستقیم انجام می‌شود.

• در سامانه املاک و اسکان ثبت‌نام کرده باشید.

• لازم است شماره تلفن همراه فعال داشته باشید.

• چک الکترونیک را می‌توان به‌عنوان یکی از ابزارهای انتقال وجه نیز در نظر گرفت.

• در کنار دسته چک کاغذی می توانید دسته چک الکترونیک هم داشته باشید.