کلاهبرداری تلفنی بانکی؛ ۷ ترفند سرقت از حساب و راه جلوگیری
برای سرقت پول، همیشه لازم نیست سامانه بانک هک شود. گاهی یک تماس ظاهراً معتبر کافی است تا صاحب حساب، خودش رمز را اعلام کند یا انتقال وجه را تأیید کند. ترفندهای مهم و روش واکنش فوری را بشناسید.
تلفن زنگ می‌خورد و فردی با لحنی مطمئن می‌گوید: «از بخش امنیت بانک تماس می‌گیرم؛ همین حالا باید جلوی برداشت از حسابتان را بگیریم.» دانستن نام شما یا بخشی از اطلاعات حسابتان هم حرف او را باورپذیرتر می‌کند. درست در چنین لحظه‌ای باید مکث کرد: آیا واقعاً بانک تماس گرفته یا کسی می‌خواهد از نگرانی شما استفاده کند؟
در این راهنمای بانک اول، ترفندهای مهم کلاهبرداری تلفنی و روش واکنش به آن‌ها را مرور می‌کنیم. این الگوها در هشدارهای نهادهای مقابله با جرایم مالی هم مطرح شده‌اند؛ بااین‌حال، شکل خدمات بانکی و مسیر پیگیری در هر کشور متفاوت است.
اگر همین حالا تماس مشکوک دارید: تماس را قطع کنید؛ هیچ رمزی نخوانید، انتقالی انجام ندهید و درخواستی را تأیید نکنید. سپس شماره رسمی بانک را از پشت کارت، اپلیکیشن معتبر یا وب‌سایت رسمی آن بردارید و خودتان تماس بگیرید.
آیا فقط با جواب دادن به تلفن، حساب بانکی خالی می‌شود؟
در شیوه‌های فریب تلفنی که اینجا بررسی می‌کنیم، پاسخ دادن به تماس به‌تنهایی مجوز برداشت ایجاد نمی‌کند. حلقه خطر معمولاً اقدام بعدی است: گفتن کد امنیتی، وارد کردن اطلاعات در صفحه جعلی، نصب برنامه، دادن دسترسی به گوشی یا انتقال پول. بنابراین تیتر «خالی شدن حساب با یک تماس» را نباید به معنای برداشت خودکار صرفاً با شنیدن صدای شما دانست.
نام این روش «ویشینگ» یا فیشینگ صوتی است: فردی خودش را نماینده یک نهاد معتبر جا می‌زند تا شما را به افشای اطلاعات یا انجام کاری زیان‌بار وادار کند.
۷ ترفند مهم کلاهبرداران تلفنی
۱. نمایش شماره‌ای شبیه شماره بانک
شناسه تماس‌گیرنده می‌تواند جعل شود؛ حتی دیدن شماره آشنا، تضمین اصالت تماس نیست. داشتن نام، نشانی یا اطلاعات عمومی شما هم چنین تضمینی ایجاد نمی‌کند. اگر موضوع به پول یا اطلاعات محرمانه مربوط شد، تماس را پایان دهید و از مسیری مستقل با بانک ارتباط بگیرید؛ از شماره‌ای که همان فرد برایتان می‌فرستد استفاده نکنید.
۲. درخواست انتقال پول به «حساب امن»
«پولتان را موقتاً به این حساب منتقل کنید تا محفوظ بماند» یکی از هشدارهای جدی است. در این سناریو، صاحب حساب با تصور جلوگیری از سرقت، انتقال را شخصاً انجام می‌دهد. برای حفظ موجودی، به شماره کارت یا شبایی که تماس‌گیرنده اعلام می‌کند پول نفرستید؛ حتی اگر نام مقصد رسمی به نظر برسد. بررسی نام صاحب حساب، جای راستی‌آزمایی درخواست را نمی‌گیرد.
۳. گرفتن رمز پویا یا کد فعال‌سازی
کد پیامکی ممکن است برای ورود، پرداخت یا فعال‌سازی دسترسی باشد. کلاهبردار آن را «کد لغو برداشت» معرفی می‌کند، درحالی‌که همان کد می‌تواند مرحله تأیید عملیات دیگری باشد. متن کامل پیام را بخوانید و کد را در اختیار تماس‌گیرنده نگذارید. داشتن رمز پویا زمانی کمک می‌کند که خودتان آن را به دیگری ندهید.
۴. تأیید درخواست ناشناس در برنامه اصلی بانک
واقعی بودن اپلیکیشن به این معنا نیست که هر عملیاتی در آن بی‌خطر است. اگر کسی شما را به تأیید تراکنش یا دسترسی‌ای هدایت کند که خودتان آغاز نکرده‌اید، ادامه ندهید. عنوان عملیات، مبلغ و مقصد را بررسی کنید؛ توضیح شفاهی تماس‌گیرنده را جای متن صفحه نگذارید.
۵. نصب برنامه یا اشتراک‌گذاری صفحه گوشی
درخواست نصب «ابزار امنیتی» از یک لینک ارسالی یا اشتراک‌گذاری صفحه برای «رفع مشکل حساب» می‌تواند مقدمه دسترسی به اطلاعات شما باشد. در طول چنین ارتباطی وارد همراه‌بانک نشوید و کدهای پیامکی را نمایش ندهید. برنامه بانکی را از مسیر معرفی‌شده در وب‌سایت رسمی همان بانک دریافت کنید؛ برای نمونه، راهنمای نصب و استفاده از دیما بانک ملت در بانک اول به این موضوع مرتبط است.
۶. پیامک ترسناک و شماره پشتیبانی جعلی
گاهی شما تماس را آغاز می‌کنید، اما شماره را از یک پیام جعلی برداشته‌اید. پیام از خرید یا برداشت مشکوکی خبر می‌دهد و شماره‌ای برای «لغو فوری» می‌گذارد. تماس گرفتن شما، اعتبار آن شماره را ثابت نمی‌کند. برای بررسی، اپلیکیشن معتبر بانک را مستقلاً باز کنید یا از اطلاعات تماس رسمی استفاده کنید.
۷. مأمور جعلی بانک یا صدای آشنای ساختگی
ممکن است پس از تماس، فردی برای دریافت کارت و رمز به در منزل فرستاده شود. کارت را با چنین هماهنگی تلفنی تحویل ندهید. یوروپل در گزارشی در سال ۲۰۲۴ از پرونده‌ای در اسپانیا و پرتغال خبر داد که تماس‌های جعلی و مراجعه به منزل قربانیان، بخشی از روش مجرمان بود؛ این نمونه، گزارشی درباره ایران نیست.
در سناریویی دیگر، تماس‌گیرنده صدای یکی از نزدیکان را تقلید می‌کند و پول فوری می‌خواهد. ابزارهای جعل صدا، تشخیص با گوش را دشوار می‌کنند. تماس را قطع کنید و با شماره شناخته‌شده آن شخص یا یکی دیگر از نزدیکانش، ماجرا را بررسی کنید.
برای بررسی یک هشدار، از مسیر ارتباطی مستقل استفاده کنید؛ تصویر مفهومی.
اگر رمز داده‌ایم یا پول از حساب کم شده، چه کنیم؟
- ارتباط مشکوک را متوقف کنید. اگر به گوشی دسترسی از راه دور داده‌اید، اتصال اینترنت آن را قطع کنید و برای تماس و پیگیری از دستگاه دیگری کمک بگیرید.
- فوراً به بانک اطلاع دهید. شرح دهید چه اطلاعاتی افشا شده یا چه تراکنشی انجام شده است. درخواست بررسی و مسدودسازی کارت یا دسترسی‌های مرتبط را مطرح کنید و شماره پیگیری بگیرید. صرف تعویض رمز کارت ممکن است برای افشای دسترسی همراه‌بانک کافی نباشد.
- موضوع را به پلیس فتا گزارش دهید. در ایران، برای اعلام فوری برداشت غیرمجاز و دریافت راهنمایی با مرکز فوریت‌های سایبری به شماره 096380 تماس بگیرید. پیگیری سریع اهمیت دارد، اما وعده بازگشت قطعی پول نیست؛ اگر دیر متوجه شده‌اید هم گزارش را رها نکنید.
- مدارک را نگه دارید. پیام‌ها، شماره تماس، زمان مکالمه، رسید تراکنش، مبلغ و مشخصات مقصد را ثبت کنید. برای پاک‌سازی گوشی، پیش از حذف شتاب‌زده شواهد از کارشناس معتبر راهنمایی بگیرید.
- دسترسی‌ها را از دستگاه مطمئن اصلاح کنید. طبق راهنمای بانک، رمزهای افشاشده و رمزهای تکراری مرتبط را تغییر دهید و در صورت امکان، نشست‌ها و دستگاه‌های ناشناس را لغو کنید.
برای آشنایی با راه‌های ارتباط با بانک‌ها، مطلب شماره تماس پشتیبانی بانک‌ها برای پیگیری وجه را ببینید و شماره را با اطلاعات رسمی بانک خود تطبیق دهید. توجه کنید که اشتباه در واریز و سرقت، دو موضوع متفاوت‌اند و باید شرح درست واقعه را اعلام کنید.
آیا بانک پول سرقت‌شده را حتماً برمی‌گرداند؟
نمی‌توان برای همه پرونده‌ها چنین تضمینی داد. نحوه انجام تراکنش، مدارک و مقررات محل وقوع در رسیدگی اهمیت دارند. مقررات بازپرداخت اروپا را هم نباید به حساب‌های بانکی ایران تعمیم داد. از بانک و مرجع رسیدگی، روند رسمی پرونده خود را پیگیری کنید؛ به تماس فردی که در برابر پیش‌پرداخت، بازگشت قطعی پول را وعده می‌دهد اعتماد نکنید.
پرسش‌های رایج درباره امنیت تماس بانکی
اگر تماس‌گیرنده اطلاعات شخصی من را بداند، معتبر است؟
خیر؛ ممکن است اطلاعات از منابع عمومی، نشت داده یا فریب قبلی به دست آمده باشد. صحت چند اطلاعات، هویت گوینده را ثابت نمی‌کند.
اگر رمز ندهم اما خودم پول منتقل کنم، باز هم خطر وجود دارد؟
بله. در ترفند «حساب امن»، هدف این است که خود شما انتقال را انجام دهید. برای محافظت از پول، به دستور تماس‌گیرنده وجه جابه‌جا نکنید.
برای والدین سالمندمان چه توصیه ساده‌ای داریم؟
از قبل توافق کنید که در تماس‌های مالی غیرمنتظره، هیچ رمز یا کارتی تحویل ندهند و پیش از هر اقدامی با یک فرد مطمئن مشورت کنند. جمله آماده می‌تواند این باشد: «تماس را قطع می‌کنم و خودم از بانک پیگیری می‌کنم.»
