ماجرای حساب های راکد
آیا بانک میتواند بدون اجازه مشتری حساب را ببندد یا فعال کند؟
آیا بانک میتواند بدون اطلاع یا درخواست صاحب حساب، حساب را فعال کند و سپس کارمزد این اقدام را از موجودی مشتری کسر کند؟
مقررات بانک مرکزی درباره حسابهای راکد و مازاد، برای بانکها تکالیفی در زمینه شناسایی و تعیینتکلیف این حسابها ایجاد کرده است.
به گزارش بانک اول قرار بود سامانه «حسام» که برای ساماندهی حسابهای بانکی مازاد و راکد و تعیینتکلیف این حسابها به شکل غیرحضوری طراحی شده است، اویل شهریور (در هفته دولت) رونمایی شود، اما با گذشت یک ماه از این موعد، این سامانه هنوز در دسترس عموم قرار نگرفته و مشتریان همچنان ناچار به مراجعه به شعب بانکها هستند. البته در این بین برخی بانکها خودجوش نسبت به فعالسازی حسابهای راکد اقدام کردهاند!
سامانه «حسام» قرار است امکان مشاهده متمرکز حسابهای بانکی اشخاص حقیقی و تعیین تکلیف حسابهای مازاد را فراهم کند. طبق توضیحات معاون اداره مهندسی نرمافزار بانک مرکزی، در این سامانه علاوه بر بستن حسابهای مازاد، مشتری میتواند یک حساب پایه را مشخص کند تا در صورت بسته شدن حساب مشمول، مانده آن به حساب پایه منتقل شود. بانک مرکزی همچنین برآورد کرده است که حدود ۲۰۰ میلیون حساب بانکی مازاد قابلیت شناسایی و تعیین تکلیف داشته باشند.
با این حال، وعده رونمایی این سامانه چند بار تکرار شده است. در آخرین اظهارات منتشرشده از سوی بانک مرکزی در شهریورماه، اعلام شده بود که «حسام» حداکثر تا هفته بعد رونمایی خواهد شد، اما این وعده نیز در موعد مقرر عملی نشد و گزارشهای منتشرشده در پایان شهریور از ادامه تاخیر در رونمایی حکایت داشت.
به این ترتیب، در شرایطی که قرار بود با راهاندازی حسام، بخش مهمی از فرآیند بستن حسابهای مازاد از مراجعه حضوری به شعبه به یک فرآیند متمرکز و غیرحضوری منتقل شود، مشتریان همچنان برای تعیین تکلیف حسابهای قدیمی خود باید از مسیرهای فعلی بانکها استفاده کنند.
بانکها منتظر حسام نماندند
در همین فاصله، برخی بانکها نیز به شکل جداگانه در حال تعیین تکلیف حسابهای راکد هستند. بر اساس گزارشی که درباره یکی از بانکهای بزرگ کشور منتشر شده، این بانک طبق روال کاری خود که هر شش ماه یکبار انجام میدهد، نسبت به فعال سازی حسابهای راکد مشتریان اقدام کرده و برخی مشتریان پس از فعال شدن حساب خود با کسر ۵۳۰۰ تومان از موجودی شان مواجه شدهاند؛ مبلغی که به عنوان هزینه فعالسازی حساب راکد اعلام شده است.
این مبلغ البته با آخرین جدول کارمزدهای خدمات بانکی ریالی بانک مرکزی نیز همخوانی دارد. بانک مرکزی در شهریورماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که کارمزدهای خدمات بانکی ریالی به روزرسانی شده و دریافت هرگونه وجه خارج از مبالغ ابلاغی مجاز نیست. در جدول جدید، برای فعالسازی مجدد حسابهای راکد و مطالبه نشده مبلغ حدود ۵۳۰۰ تومان تعیین شده است.
طبق بررسیهای انجام شده بنابراین، اصل دریافت کارمزد برای این خدمت، در صورت انطباق اقدام بانک با مقررات ابلاغی بانک مرکزی، موضوعی جدا از بحث اطلاع رسانی به مشتری است؛ اما پرسش مهمتر این است که آیا بانک میتواند بدون اطلاع یا درخواست صاحب حساب، حساب را فعال کند و سپس کارمزد این اقدام را از موجودی مشتری کسر کند؟
آیا بانک میتواند بدون اجازه مشتری حساب را ببندد یا فعال کند؟
پاسخ این پرسش به نوع اقدام و مفاد قرارداد حساب بستگی دارد. مقررات بانک مرکزی درباره حسابهای راکد و مازاد، برای بانکها تکالیفی در زمینه شناسایی و تعیینتکلیف این حسابها ایجاد کرده است. در دستورالعمل اجرایی شناسایی و تعیین تکلیف حسابهای مطالبه نشده و مازاد نیز تصریح شده که بانک باید در موارد مشخص، برای تعیین تکلیف حسابهای راکد با مشتری تماس بگیرد، پیامک یا مکاتبه ارسال کند. همچنین در زمان افتتاح حساب باید مفاد مقررات مربوط به وضعیت حسابهای بدون گردش به مشتری اطلاع داده شود.
از سوی دیگر، در ضوابط جدید مربوط به افتتاح و نگهداری حسابهای سپرده ریالی، پیشبینی شده است که در شرایط مشخص و در صورتی که مفاد مربوطه در قرارداد افتتاح حساب لحاظ شده باشد، بانک بتواند حساب راکد را بدون اخذ تایید مجدد مشتری ببندد و مانده آن را به حساب پایه منتقل کند.
در نتیجه، نمیتوان صرفا بر اساس راکد بودن یک حساب گفت بانک در هر شرایطی اختیار دارد بدون اطلاع مشتری آن را ببندد یا فعال کند. مبنای اقدام بانک، مقررات بانک مرکزی، نوع حساب، وضعیت آن و مهمتر از همه مفاد قراردادی است که هنگام افتتاح حساب به مشتری ارائه شده است.
از سوی دیگر، مقررات کارمزدی نیز دریافت وجه برای فعالسازی مجدد حسابهای راکد را به رسمیت شناخته است. در واقع، در شرایطی که هنوز سامانه «حسام» به طور کامل در دسترس مشتریان قرار نگرفته، همزمانی این دو روند اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ از یک طرف مشتری منتظر سامانهای است که قرار است امکان مشاهده و بستن غیرحضوری حسابهای مازاد را فراهم کند و از طرف دیگر، برخی بانکها پیش از راهاندازی این سامانه، به شکل مستقل در حال فعالسازی یا تعیین تکلیف حسابهای راکد هستند.
این وضعیت، ضرورت شفاف سازی بانک مرکزی درباره حدود اختیار بانکها در فعالسازی یا بستن حسابهای راکد، نحوه اطلاع رسانی به مشتری و مبنای دریافت کارمزد از حسابی که مشتری درخواست فعال سازی آن را نداده است را بیش از گذشته مطرح میکند.
