این پول تاریخ دارد اما اعتبار نه !

به گزارش بانک اول ، با تصویب نهایی لایحه اصلاح نظام پولی و بانکی، نام «قران» به عنوان واحد خرد پول ملی به چرخه اقتصادی بازگشت . این تصمیم که در کنار حذف چهار صفر از ریال اتخاذ شده، واکنش های گسترده ای را در میان تاریخ پژوهان، اقتصاددانان و فعالان بازار به دنبال داشته است.

برای بسیاری، بازگشت این نام، فراتر از یک انتخاب زبانی، یادآور دورهای از تاریخ اقتصادی ایران است که ارزش پول ملی وابسته به نوسانات بازارهای جهانی بود .

حذف صفر

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که حذف صفر از پول ملی، به خودی خود نمی تواند مشکلات ساختاری اقتصاد ایران را حل کند . طهماسب مظاهری، رئیس کل اسبق بانک مرکزی، در اینباره گفته است: «حذف تعدادی صفر یا تغییر نسبت پول ملی به ارز کشورهای دیگر روی تورم اثری ندارد و از تورم اثر میپ ذیرد» .

به بیان دیگر، تا زمانی که تورم مزمن، نقدینگی افسارگسیخته، وابستگی به نفت و ضعف حکمرانی اقتصادی پابرجاست، تغییر ظاهری پول نمی تواند واقعیت فقر، گرانی و بی ثباتی را پنهان کند.

تجربه کشورهای دیگر نیز نشان داده است که حذف صفر تنها در صورتی موفقیتآمیز خواهد بود که با اصلاحات ساختاری عمیق همراه شود .

ترکیه در سال ۲۰۰۵ با اجرای همزمان اصلاحات مالی و کنترل تورم، توانست شش صفر از لیر خود حذف کند و به ثبات نسبی دست یابد . در مقابل، کشورهایی مانند زیمبابوه که بدون ریشه کن کردن تورم دست به این کار زدند، پس از مدتی دوباره با کاهش ارزش پول جدید مواجه شدند .

«قران»؛ بازگشت به گذشته!

یکی از جنجالی ترین بخش های این طرح، انتخاب نام «قران» به عنوان واحد خرد پول است . برخی این اقدام را تلاشی برای بازگشت به هویت تاریخی پول ایران می دانند، اما بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که در شرایطی که ارزش ریال روز به روز در برابر دلار سقوط می کند، تغییر نام نمی تواند جایگزین احیای ارزش واقعی پول شود .

در شبکه های اجتماعی و محافل اقتصادی، این سوال مطرح شده است که آیا بازگشت قران نماد «احیای اعتماد» است یا نشانه ای از بازگشت به دورانی که اقتصاد ایران به اراده بازارهای خارجی وابسته بود؟ .

به باور تحلیلگران، اگر این تغییرات با برنامه ای جامع برای کنترل تورم، اصلاح نظام بانکی و کاهش وابستگی به نفت همراه نشود، در بهترین حالت تنها به «تسکین روانی» منجر خواهد شد و نه درمان اقتصادی .

چالش های پیش رو

علاوه بر نقدهای بنیادین، اجرای این طرح با چالش های عملی متعددی نیز روبه روست. تغییر نرم افزارهای بانکی، سامانه های حسابداری، دستگاه های خودپرداز و آموزش عمومی برای تطبیق با واحد پولی جدید، هزینه ای سنگین و زمان بر خواهد بود . همچنین نگرانی هایی درباره «گرد کردن» قیمتها توسط اصناف و افزایش تورم خرد وجود دارد که می تواند فشار جدیدی بر معیشت مردم وارد کند .

از سوی دیگر، دوره گذار ۲ تا ۵ ساله که بانک مرکزی برای اجرای کامل این طرح در نظر گرفته، خود می تواند به سردرگمی در بازارها و مشکلات حسابداری منجر شود .

سیگنالی برای اصلاح یا فرار از واقعیت؟

پرسش اساسی این است که آیا حذف صفر و بازگشت قران می تواند آغازگر دوره جدیدی در اقتصاد ایران باشد یا صرفاً تلاشی برای آرایش چهره پول ملی در شرایط بحرانی است؟

پاسخ بسیاری از کارشناسان به این سوال منفی است. آنها معتقدند که تا زمانی که نظام اقتصادی کشور با معضلات ساختاری مانند تورم مزمن، کسری بودجه، بی اعتمادی عمومی و نبود حکمرانی کارآمد روبه رو است، تغییر نام یا حذف صفرها نمی تواند تغییری در واقعیت اقتصادی ایجاد کند .

در نهایت، باید پذیرفت که پول بیش از آنکه ابزار مبادله باشد، نماد اعتماد اجتماعی است. جامعه ای که به ارزش پول خود باور ندارد، با تغییر نام و حذف صفر نیز به اعتماد بازنمی گردد .

شاید اگر این اصلاحات در دوران ثبات اقتصادی و با برنامه ای جامع و همه جانبه اجرا می شد، می توانست نویدبخش شروع عصر جدیدی باشد، اما در شرایط کنونی، این اقدام بیشتر یادآور بحران است تا اعتماد.