هوش مصنوعی در چه صورت برای کودکانمان مضر است؟

به گزارش بانک اول ، متن کامل یادداشت حجت الاسلام میثم غلامی-سرپرست پژوهشگاه فضای مجازی- به این شرح است:

احتمالاً زیاد شنیده‌اید که چرا در مدرسه مجبور بودیم ریاضی بخوانیم؟ آن هم مطالبی را که بیشترش به درد زندگیمان نمی‌خورد: انتگرال، مشتق، معادلۀ دومجهولی، هندسه و... . چند درصد از ما بعد از مدرسه از این‌ها استفاده کرده‌ایم؟ پس چرا نظام آموزشی اصرار دارد ریاضی را به همه تحمیل کند؟

جواب ساده است: ما ریاضی را برای این نمی‌خوانیم که قرار است بعداً معادله حل کنیم؛ ما ریاضی می‌خوانیم چون مغزمان باید رشد کند. ریاضی برای مغز، مثل وزنه زدن است. یک ورزشکار وقتی هالتر می‌زند نمی‌خواهد در خیابان با هالتر راه برود؛ می‌خواهد عضلاتش رشد کند. ریاضی هم دقیقاً همین نقش را در مسیر رشد مغزی ما داشته است. تمرینات ریاضی، بخش‌هایی از مغز ما را توسعه می‌دهد که مسائل نظری یا اجتماعی آن را درگیر نمی‌کند.

حالا فرض کنید از همان اول  به جای حل کردن معادله، از یک ربات بخواهیم مسئله را برایمان حل کند. حتماً خیلی زود به جواب می‌رسیم اما چه اتفاقی برای مغزمان می‌افتد؟ مغز هیچ‌وقت آن تمرین را انجام نمی‌دهد و درنتیجه رشد نمی‌کند. «برون‌سپاری» فرایندهای شناختی مغز در مراحل رشد، موجب پدیده‌ای می‌شود که به آن «عقب‌ماندگی شناختی» گفته می‌شود.

در زمان حاضر، این اتفاق در موضوع هوش مصنوعی و کودکان در حال رخ دادن است. هوش مصنوعی نباید به جای کودکان فکر کند و خلاقیت به خرج دهد و فرصت تکاپوی ذهنی را از کودک بگیرد. ممکن است کودکان امروز به جای اینکه انشا بنویسند، از ChatGPT بخواهند او برایشان انشا بنویسد؛ به جای اینکه مسائل ریاضی را خودشان حل کنند، از یک نرم‌افزار بخواهند آن‌ را حل کند؛ به جای اینکه یک متن را بخوانند و آن را تحلیل کنند، از یک ابزار هوش مصنوعی بخواهند خلاصه‌اش را به آن‌ها بگوید.

مثال جالبی این روزها در این باره رایج شده: برون‌سپاری فرایندهای ذهنی مثل این است که یک بچه را به جای اینکه سوار دوچرخه کنید، پای فیلم آموزشی دوچرخه‌سواری بگذارید! دوچرخه‌سواری قابل برون‌سپاری نیست. عضلات شما باید درگیر شوند، ذهن شما باید «تعادل» را تجربه کند و بیابد و به آن عادت کند. رشد مغز هم همینطور است. وقتی هوش مصنوعی به جای کودک فکر کند، خلاقیت به خرج دهد، متن بخواند، پردازش کند و...، کودک فرصت درگیر شدن و تماس با چالش‌های شناختی را از دست می‌دهد.

ما بزرگسالان هم این روزها با دیدن یک پرسش سخت، سریع گوشی را درمی‌آوریم یا حوصله نداریم به مسائل طولانی فکر کنیم و ترجیح می‌دهیم جواب را آماده از هوش مصنوعی بگیریم. اما این مسئله بعد از آن است که مراحل رشد مغزی خود را طی کرده‌ایم. ما در واقع در مرحلۀ آموزش و تمرین نیستیم، در مرحلۀ تکرار ناخودآگاه فرایندهایی هستیم که سالهاست جزو مهارت‌های پایۀ ماست. اما در کودکان این مسئله بسیار مهم‌تر است. کودکان هنوز در مرحلۀ تقویت توانایی‌های شناختی خود هستند. کودکان فرصت‌های مشخص و محدودی برای رشد مهارت‌های زبانی، منطقی و... دارند. اگر در این دوره‌ها، به جای تمرین، از ابزارهای کمکی استفاده کنند، ممکن است آن مهارت‌ها هیچ‌وقت به‌درستی شکل نگیرد.

هم خانواده‌ها و هم معلمان یا طراحان مدل‌های آموزشی نوین باید مستحضر باشند که چه میزان از فعالیت‌های شناختی کودک را به ابزارها می‌سپارند. محدودۀ سنی و مراحل رشد در مدیریت این مسئله بسیار مهم است. به خاطر داشته باشید که حتماً باید به‌طور مرتب و غالب کودک با تفکر بدون کمک ابزار مشغول باشد. همیشه در مواردی که کودک را به هوش مصنوعی یا دیگر ابزارهای جدید حواله می‌دهید، مطمئن باشید که خودش قبلاً یاد گرفته که چطور آن کار را انجام دهد.

والدین نیز باید متوجه باشند که هوش مصنوعی باید پس از یادگیری به کمک کودک و نوجوان بیاید. در والدگری دیجیتال نیز توصیه می‌شود مقاطع زمانی یا بخش‌های از خانه را بدون فناوری‌های جدید تعریف کنید. مثلاً سر سفرۀ شام یا شب‌نشینی قبل از خواب یا صبح تا ظهر را یا اتاق خواب را آفلاین تعریف کنید تا کودک یا نوجوان تجربه و تکاپوی واقعی را از سبد روزمره‌اش حذف نکند. /ایسنا