چگونه از بحران نقدینگی و هجوم به شعب جلوگیری شد؟

به گزارش  بانک اول، شبکه بانکی با وجود اختلالات، توانست خدمات خود را حفظ کند. کارشناس: مدیریت انتظارات از شکل‌گیری بحران نقدینگی جلوگیری کرد. انتشار اسکناس‌های درشت و تعلیق محدودیت چک برگشتی انجام شد.

جنگ تحمیلی سوم، فشارهای زیادی را بر تمام بخش‌های کشور وارد کرد. شبکه بانکی هم از این قاعده مستثنا نبود و با اختلالات زیرساختی و محدودیت‌های متعددی روبه‌رو شد. اما به گفته کارشناسان، این بخش توانست تاب‌آوری قابل قبولی از خود نشان دهد.

مرتضی افقه، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با ایبنا به بررسی عملکرد نظام بانکی در این دوره پرداخته است. در این گزارش، مهم‌ترین نکات صحبت‌های او را مرور می‌کنیم.

عملکرد کلی شبکه بانکی در بحران

افقه با اشاره به فشارهای ناشی از محدودیت‌های زیرساختی و اختلالات مقطعی، معتقد است نظام بانکی در مجموع عملکرد قابل قبولی داشته است. به گفته او، مهم‌ترین دستاورد شبکه بانکی در این دوره، جلوگیری از شکل‌گیری بحران نقدینگی و رفتارهای هیجانی در جامعه بود.

به جز دو اتفاق محدود برای بانک ملی و بانک سپه که بخشی از آن خارج از اراده نظام بانکی رخ داد، در مجموع شبکه بانکی توانست تداوم خدمات‌رسانی را حفظ کند.

 خدمات حضوری و غیرحضوری

یکی از نکات مهمی که افقه به آن اشاره کرد، ادامه فعالیت شعب بانکی در شرایط جنگی بود. او گفت:

«حتی در شرایطی که کشور با محدودیت‌های ناشی از جنگ مواجه بود، شعب بانکی به فعالیت خود ادامه دادند و خدمات حضوری و غیرحضوری به‌طور همزمان ارائه شد.»

این موضوع نقش مهمی در پاسخگویی به نیازهای روزمره مردم ایفا کرد. مردم می‌توانستند بدون نگرانی از تعطیلی بانک‌ها، به امور مالی خود رسیدگی کنند.

تأمین نقدینگی

در حوزه تأمین نقدینگی، افقه قبول دارد که در برخی مقاطع و مناطق مشکلاتی وجود داشت. به ویژه پس از بروز اختلال در برخی بانک‌ها، دسترسی به وجه نقد برای بخشی از مردم با دشواری همراه شد.

اما نکته مهم این است که در مجموع، شبکه بانکی توانست نیازهای عمومی را تا حد قابل قبولی پاسخ دهد. مردم به طور کلی به پول نقد دسترسی داشتند و بحران نقدینگی فراگیر رخ نداد.

 کلید موفقیت در بحران

افقه تأکید کرد که در شرایط جنگی، به طور طبیعی سطح نگرانی‌های عمومی نسبت به آینده افزایش می‌یابد. این موضوع می‌تواند منجر به دو اتفاق شود:

1. هجوم مردم به بانک‌ها برای برداشت نقدینگی

2. هجوم به فروشگاه‌ها برای تأمین کالاهای اساسی

اما به گفته او، دولت با تمهیدات از پیش اندیشیده شده توانست در هر دو حوزه کالایی و پولی، از شکل‌گیری اضطراب عمومی جلوگیری کند.

نتیجه مهم: نه در بازار کالا شاهد هجوم گسترده مردم بودیم و نه در شبکه بانکی صف‌های غیرعادی و رفتارهای هیجانی شکل گرفت.

دستاورد بزرگ بانک‌ها

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای شبکه بانکی در این دوره، حفظ سطح اطمینان عمومی بود. افقه در این باره گفت:

«عملکرد مناسب بانک‌ها موجب شد مردم احساس ناامنی نسبت به سپرده‌های خود نداشته باشند.»

همین موضوع مانع از بروز رفتارهای غیرمعمولی شد که در برخی تجربه‌های تاریخی در شرایط بحرانی مشاهده شده است. وقتی مردم مطمئن باشند پولشان در بانک امن است، نیازی به هجوم برای برداشت نیست.

انتشار اسکناس‌های درشت

افقه به انتشار اسکناس‌های با مبالغ بالاتر در این دوره اشاره کرد و آن را اقدامی مثبت ارزیابی کرد.

مزایای این اقدام:

• تسهیل دسترسی مردم به نقدینگی

• متناسب با واقعیت‌های تورمی اقتصاد کشور

• جبران کاهش کارایی اسکناس‌های خرد

• تسریع در مبادلات روزمره

• حفظ جریان عادی گردش پول در اقتصاد

به عبارت ساده، وقتی قیمت‌ها بالا می‌رود، اسکناس‌های خرد دیگر کارایی ندارند. انتشار اسکناس‌های درشت‌تر، یک واکنش منطقی به شرایط تورمی بود.

 یک تصمیم به‌موقع

یکی دیگر از تصمیمات مهم شبکه بانکی در این دوره، لغو یا تعلیق محدودیت‌های مربوط به چک‌های برگشتی بود. افقه این اقدام را «ضروری و به‌موقع» توصیف کرد.

چرا این تصمیم مهم بود؟

چک ذاتاً ابزاری مبتنی بر اعتماد و معاملات مدت‌دار است. در شرایط عادی، فعالان اقتصادی بر اساس پیش‌بینی درآمدهای آتی خود، چک صادر می‌کنند.

اما در شرایط بحرانی، این پیش‌بینی‌ها دچار اختلال می‌شود. بسیاری از بنگاه‌ها ممکن است در ایفای تعهدات خود با مشکل مواجه شوند.

اگر در چنین شرایطی محدودیت‌های سخت‌گیرانه چک برگشتی اعمال می‌شد، می‌توانست منجر به موارد زیر شود:

• افزایش فشار بر بنگاه‌های اقتصادی

• اختلال در زنجیره تأمین

• تشدید بحران اقتصادی

بنابراین تصمیم شبکه بانکی برای اعطای مهلت و تسهیل در این حوزه، اقدامی هوشمندانه در جهت حمایت از کسب‌وکارها بود.

آیا شبکه بانکی از بحران سربلند بیرون آمد؟

افقه در پایان جمع‌بندی می‌کند که عملکرد شبکه بانکی در این دوره نشان داد:

• این بخش از اقتصاد کشور از ظرفیت لازم برای مدیریت شرایط بحرانی برخوردار است.

• با اتخاذ سیاست‌های به‌موقع، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ ثبات اقتصادی ایفا کند.

• حفظ آرامش روانی جامعه در کنار تأمین نیازهای مالی مردم، یکی از مهم‌ترین دستاوردها بود.

به عبارت ساده، شبکه بانکی در شرایط سخت جنگ، امتحان خود را به نسبت خوب پس داد.